Rak jelita grubego coraz częstszy w wielu grupach wiekowych
Rak jelita grubego jest w Stanach Zjednoczonych drugą najczęstszą przyczyną zgonów z powodu nowotworów, a wśród osób poniżej 50. roku życia – pierwszą. Rosnąca liczba zachorowań u młodszych osób od dawna przyciąga uwagę. Najnowsze wyniki pokazują jednak, że problem dotyczy także starszych pokoleń.
Badacze ostrzegają, że jeśli wzrost się utrzyma, może dodatkowo obciążyć system ochrony zdrowia. Więcej pacjentów będzie potrzebowało leczenia onkologicznego i długoterminowej opieki po rozpoznaniu.
Koniec pozytywnego trendu
Dr Caitlin Murphy, MPH, profesor pediatrii i nauk o zdrowiu publicznym na University of Chicago, wraz ze współpracownikami przeanalizowała najnowsze dane National Cancer Institute dotyczące zachorowań na raka jelita grubego. Analiza objęła lata 2000-2023.
W 2000 roku standaryzowany według wieku współczynnik zachorowalności na raka jelita grubego wynosił 55,2 przypadku na 100 000 osób. Do 2022 roku spadł do 36,7. W 2023 roku wzrósł jednak do 38,3. To pierwszy ogólny wzrost po ponad 20 latach spadków.
„Po raz pierwszy od ponad 20 lat obserwujemy wzrost ogólnego współczynnika zachorowalności” – powiedziała dr Murphy. Zaznaczyła, że utrzymujący się trend spadkowy przez dekady był jedną z głównych cech statystyk dotyczących raka jelita grubego. Nowa analiza wskazuje, że zachorowalność rośnie obecnie w każdej grupie wiekowej aż do przedziału 65-69 lat.
Efekt kohorty urodzeniowej w zachorowaniach na nowotwory
Dr Murphy jest epidemiolożką specjalizującą się w badaniu wzorców zachorowań na raka jelita grubego. Spodziewała się, że wzrost obserwowany początkowo u młodszych dorosłych z czasem stanie się widoczny także u osób starszych. Wiąże to ze zjawiskiem nazywanym „efektem kohorty urodzeniowej”.
Efekt ten oznacza, że osoby urodzone w podobnym okresie mogą mieć wspólne wzorce ryzyka, które ujawniają się coraz wyraźniej wraz z wiekiem. W tym przypadku osoby urodzone w latach 60. XX wieku i w kolejnych dekadach wydają się mieć podwyższone ryzyko raka jelita grubego, gdy wchodzą w wiek średni i starszy.
„Efekt kohorty urodzeniowej rozumiem jako wzajemne oddziaływanie wieku i czasu” – wyjaśniła dr Murphy. „Ponieważ osoby urodzone mniej więcej w tym samym czasie razem przechodzą przez kolejne lata i razem się starzeją, będziemy rozpoznawać więcej przypadków raka jelita grubego”.
Wzrost przypadków raka jelita grubego wśród 40-latków
Jedno z najbardziej uderzających ustaleń dotyczy osób w wieku 45-49 lat. W latach 2019-2023 zachorowalność na raka jelita grubego w tej grupie rosła o 12,76% rocznie. To największy wzrost spośród wszystkich badanych grup wiekowych.
Zdaniem badaczy znaczną część tego wzrostu można wyjaśnić zmianą zaleceń dotyczących badań przesiewowych. Krajowe wytyczne obniżyły zalecany wiek rozpoczęcia rutynowych badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego z 50 do 45 lat. Dzięki temu badania wykonuje więcej osób i wykrywa się więcej nowotworów, które wcześniej pozostawały nierozpoznane.
„Oznacza to, że badania przesiewowe działają tak, jak zakładaliśmy – wykrywają raka wcześniej” – powiedziała dr Murphy.
Rola badań przesiewowych w diagnostyce raka jelita grubego
Większa liczba badań przesiewowych nie wyjaśnia jednak całego zjawiska. Zachorowalność rośnie również u osób w wieku 65-69 lat, a w grupie 70-74 lata spadek się zatrzymał. Obie te grupy przez lata w dużym stopniu korzystały z badań przesiewowych. Około 80% osób w tym wieku ma aktualne badania zgodne z zaleceniami.
Te wyniki są szczególnie niepokojące. Sugerują bowiem, że dodatkowe, jeszcze nierozpoznane czynniki ryzyka mogą niwelować część postępu osiągniętego dzięki dziesięcioleciom badań przesiewowych.
Zespół sprawdził też, czy na wyniki nie wpłynęły zakłócenia związane z pandemią COVID-19. W tym czasie zmieniła się liczba wykonywanych badań przesiewowych i rozpoznań, co mogło przesunąć moment wykrycia części zachorowań. Trend wzrostowy utrzymał się jednak także po wyłączeniu z analizy danych z lat 2020 i 2021. Ponadto do stycznia 2021 roku liczba badań przesiewowych w dużej mierze wróciła do wcześniejszego poziomu. Dlatego zakłócenia związane z pandemią są mało prawdopodobnym wyjaśnieniem wzrostu odnotowanego w 2023 roku.
„Te wyniki skłaniają nas do poszukiwania przyczyn tego wzrostu, aby można było zidentyfikować czynniki ryzyka i ewentualnie je ograniczyć” – powiedziała dr n. med. Sonia Kupfer, dyrektor Poradni Ryzyka i Profilaktyki Nowotworów Przewodu Pokarmowego (Gastrointestinal Cancer Risk and Prevention Clinic) w UChicago Medicine.
Co łączy zachorowania w różnych grupach wiekowych?
Rosnąca liczba rozpoznań raka jelita grubego u młodszych Amerykanów stała się poważnym problemem zdrowotnym. Według danych American Cancer Society w latach 2013-2022 zachorowalność wśród osób w wieku 20-49 lat rosła o około 3% rocznie.
Wzrost zachorowań u osób poniżej 50. roku życia, określany często jako rak jelita grubego o wczesnym początku, budzi duże zainteresowanie opinii publicznej i naukowców. Najnowsze badanie sugeruje, że zrozumienie, dlaczego młodsi dorośli chorują częściej, może pomóc wyjaśnić także to, co dzieje się w starszych grupach wiekowych.
„Rozpoznanie nowotworu w młodym wieku wiąże się z wieloma szczególnymi wyzwaniami, dlatego ważne jest, abyśmy zwracali uwagę na ten problem” – powiedziała dr Murphy. „Jeśli jednak chodzi o zrozumienie pierwotnej przyczyny, nasze badanie pokazuje, że możemy brać pod uwagę, iż to, co powoduje raka jelita grubego u młodszych osób, sprawia obecnie, że zachorowalność rośnie również u osób starszych”.
Badacze sprawdzają rolę substancji chemicznych ze środowiska
Przyczyny wzrostu zachorowań pozostają niejasne. Badacze sprawdzają jednak, czy pewną rolę może odgrywać kontakt z substancjami chemicznymi obecnymi w środowisku.
Dr Murphy i jej zespół współpracują w tej sprawie z dr Xin Hu, toksykologiem z Emory University. Analizują niewielkie próbki krwi pod kątem śladów kontaktu z tysiącami substancji chemicznych ze środowiska jednocześnie. Określając, które z nich wiążą się z potencjalnym ryzykiem, chcą zawęzić listę substancji wymagających dokładniejszego zbadania.
W kolejnym etapie badacze planują współpracę z dr Kupfer, aby sprawdzić, jak te substancje wpływają na tkankę jelita grubego. Wykorzystają w tym celu organoidy, czyli hodowane w laboratorium modele odtwarzające ważne cechy jelita grubego. Te miniaturowe układy tkankowe pozwalają badać reakcje biologiczne w kontrolowanych warunkach. Mogą też pomóc wyjaśnić, w jaki sposób określone czynniki przyczyniają się do rozwoju raka jelita grubego.
Badania przesiewowe pozostają kluczowe
W związku ze wzrostem zachorowalności w szerokim przedziale wiekowym badacze podkreślają potrzebę dalszego śledzenia krajowych statystyk nowotworowych, w miarę jak co roku pojawiają się nowe dane z rejestrów.
Dr Murphy ostrzega, że jeśli obecny trend się utrzyma, jego konsekwencje mogą być poważne. Gdy liczne grupy Amerykanów urodzonych w późniejszych dekadach będą się starzeć, rosnąca zachorowalność może oznaczać wiele dodatkowych rozpoznań. Zwiększy to zapotrzebowanie na leczenie oraz na usługi wspierające osoby, które przeżyły raka jelita grubego.
Zanim naukowcy ustalą przyczyny tego wzrostu, badania przesiewowe pozostają jednym z najskuteczniejszych sposobów wczesnego wykrywania raka jelita grubego i zmniejszania ryzyka zgonu z jego powodu.
Profilaktyka raka jelita grubego w Stanach Zjednoczonych
Obecne zalecenia krajowe w USA przewidują, że osoby dorosłe z przeciętnym ryzykiem powinny rozpocząć regularne badania przesiewowe w kierunku raka jelita grubego w wieku 45 lat i kontynuować je do 75. roku życia. U osób poniżej 45. i powyżej 75. roku życia decyzję o badaniach przesiewowych należy podejmować indywidualnie. Bierze się wtedy pod uwagę m.in. historię chorób w rodzinie, objawy i inne choroby.
Kolonoskopię nadal uważa się za złoty standard w badaniach przesiewowych w kierunku raka jelita grubego. Pacjenci mają jednak także inne możliwości, m.in. nowsze badania przesiewowe z krwi oraz badania kału, które można wykonać w domu.
„Istnieje kilka sposobów prowadzenia badań przesiewowych, które warto omówić z lekarzem. Dzięki temu pacjenci wiedzą, do czego służą poszczególne badania i jak często należy je powtarzać” – dodała dr Kupfer.
Objawy, których nie należy lekceważyć przed 45. rokiem życia
Dr Kupfer podkreśliła również, że osoby poniżej 45. roku życia nie powinny lekceważyć możliwych objawów ostrzegawczych tylko dlatego, że nie osiągnęły jeszcze wieku zalecanego dla rutynowych badań przesiewowych. Także osoby bez znanych czynników ryzyka genetycznego lub rodzinnego powinny zgłosić się do lekarza, jeśli zauważą:
- krew w stolcu,
- utrzymujące się zmiany w rytmie wypróżnień,
- niewyjaśnioną utratę masy ciała.
O badaniu
Praca pt. „Colorectal cancer among U.S. adults, 2000-2023” została sfinansowana przez National Institutes of Health oraz program Ablon Scholars Program w Eli and Edythe Broad Center of Regenerative Medicine and Stem Cell Research.
Oprócz dr Murphy autorami badania są: Folasade P. May z University of California Los Angeles, Xin Hu z Emory University w Atlancie oraz Samir Gupta z University of California San Diego.
University of Chicago rozwija także działalność w zakresie badań nad nowotworami i opieki nad pacjentami. W kwietniu 2027 roku UChicago Medicine planuje otworzyć AbbVie Foundation Cancer Pavilion, pierwszy w Chicago wolnostojący pawilon onkologiczny. Ma on łączyć zaawansowaną diagnostykę, nowe metody leczenia nowotworów, badania przenoszące odkrycia laboratoryjne do praktyki klinicznej oraz kompleksowe wsparcie dla pacjentów i lokalnej społeczności.
