Guzek w piersi – łagodna zmiana czy objaw raka?

Przy regularnym samobadaniu piersi istnieje możliwość, że wyczujesz twardsze zgrubienie w postaci guzka. Guzki w obrębie piersi to częste zjawisko, które dotyczy zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Szacuje się, że:

• u około 90% kobiet guzki są wynikiem łagodnych zmian włóknisto-torbielowatych,

• u około 43% mężczyzn guzki w obrębie gruczołu piersiowego związane są z ginekomastią.

Chociaż guzki w piersi często okazują się zmianami łagodnymi, każda nowa, wyczuwalna zmiana powinna zostać oceniona przez lekarza. Konsultacja pozwala ustalić charakter zmiany oraz zaplanować dalszą diagnostykę lub leczenie.

Jak często występuje rak piersi?

Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) w 2022 roku na świecie rozpoznano około 2,3 miliona nowych przypadków tej choroby. Szacuje się również, że w tym samym roku około 670 tysięcy kobiet zmarło z powodu raka piersi. Wczesne wykrycie raka piersi znacząco zwiększa skuteczność leczenia oraz szanse na całkowite wyleczenie.

Czym jest guzek w piersi?

Guzek w piersi to wyczuwalne zgrubienie w obrębie tkanki gruczołowej lub tłuszczowej. W badaniu palpacyjnym zwykle jest twardszy niż otaczająca tkanka piersi. Guzki piersi mogą mieć różny kształt, wielkość i strukturę. Niektóre mogą być miękkie i ruchome o gładkich brzegach a inne twarde i nieruchome, o nieregularnych krawędziach.

Czy guzki bolą? 

Większość guzków nie powoduje bólu. Ból jednak może występować, szczególnie gdy:

• zmiana jest torbielą,

• znajduje się w pobliżu nerwów w piersi.

W związku z tym dolegliwości bólowe nie zawsze oznaczają nowotwór, ale każda utrzymująca się zmiana wymaga oceny lekarskiej. W przypadku utrzymujących się objawów bólowych warto wykonać badania obrazowe (np. USG czy mammografię), nawet jeśli w badaniu palpacyjnym nie stwierdzono zmian.

Czynniki zwiększające ryzyko zachorowania na nowotwór

Obecność czynników ryzyka nie oznacza, że choroba na pewno się rozwinie, ale zwiększa prawdopodobieństwo jej wystąpienia.

Jak wykonać samobadanie piersi? 

Regularne samobadanie piersi pozwala na wzrost samoświadomości poprzez zapoznanie się z ich wyglądem, strukturą i wrażliwością. Znajomość tych cech jest istotna dla zauważenia jakichkolwiek zmian oraz dla wczesnego wykrycia ewentualnych procesów nowotworowych. Podczas samobadania warto zwrócić uwagę na kilka charakterystycznych objawów, które mogą świadczyć o niepokojących zmianach w obrębie piersi. Najczęstsze z nich przedstawiono na poniższej ilustracji.

Kroki samobadania piersi

Oglądanie piersi

Badanie piersi rozpocznij od ich oglądania. W tym celu najlepiej stanąć przed lustrem. Zaleca się oglądanie piersi w trzech pozycjach:

1. z opuszczonymi rękami,

2. z uniesionymi rękami,

3. z rękami na biodrach.

Umożliwia to zaobserwowanie ewentualnych zmian konturu i kształtu piersi, w tym również ich dolnych kwadrantów. Pozwala także ocenić symetrię piersi oraz zauważyć zmiany skórne, takie jak wciągnięcie, marszczenie czy zaczerwienienie.

Badanie palpacyjne

Następnym krokiem jest badanie palpacyjne piersi. W tym celu należy unieść jedną rękę nad głowę, a trzema środkowymi palcami drugiej dłoni delikatnie badać pierś. Aby dokładnie ocenić całą jej powierzchnię i nie pominąć żadnego fragmentu, badanie najlepiej wykonywać, stosując trzy rodzaje ruchów:

1. okrężne,

2. promieniste (od brodawki w kierunku obwodu piersi),

3. pionowe (od góry na dół).

Te same czynności należy wykonać dla obu piersi. Początkowo w pozycji pionowej na stojąco, a następnie w poziomej na leżąco. Należy dostosowywać ucisk piersi tak, aby zbadać je zarówno bardziej powierzchownie, jak i głębiej. Zbadać należy również brodawki sutkowe poprzez delikatne ich uciśnięcie, aby sprawdzić, czy nie pojawia się wydzielina z przewodów mlecznych.

Samobadanie a inne badania

Samobadanie piersi nie powinno zastępować innych metod diagnostycznych. Niektóre nowotwory mogą nie być wykryte poprzez oglądanie i badanie palpacyjne. Samobadanie piersi należy zawsze stosować w połączeniu z: 

• regularnymi badaniami fizykalnymi przeprowadzane przez lekarza (np. podczas wizyty ginekologicznej),

• mammografią,

• USG piersi lub MRI.

Badania przesiewowe

W Polsce program przesiewowych badań mammograficznych jest skierowany do kobiet w wieku 45-74 lat, a badanie zaleca się wykonywać co 2 lata. Regularna mammografia jest procedurą skutecznie obniżającą umieralność z powodu raka piersi. 

Łagodne zmiany (niezłośliwe)

Dla wielu osób pojawienie się guza jest pierwszym sygnałem raka piersi, jednak dostrzeżone zmiany piersi nie zawsze oznaczają nowotwór. Istnieje jednak wiele innych przyczyn, które mogą prowadzić do powstawania niezłośliwych zmian, są to np.:

• Torbiele piersi

To najczęściej występująca łagodna zmiana w obrębie piersi. Torbiel to zamknięta, zwykle otorbiona przestrzeń w tkance, wypełniona płynem lub półpłynną treścią. Może objawiać się jako gładki, sprężysty guzek wyczuwalny pod skórą piersi, niekiedy tkliwy.

• Gruczolakowłókniak

Twardy, bezbolesny guzek zbudowany z tkanki włóknistej i gruczołowej. Może mieć mniejsze rozmiary, takie jak ziarnko grochu lub większe, takie jak piłka golfowa. Zwykle okrągły, gładki, zwarty i dobrze odgraniczony. Często wykrywany u młodych kobiet. 

• Zmiany włóknisto-torbielowate

Zmiany te pojawiają się, gdy w obszarach zwłóknienia (nadmiernego nagromadzenia tkanki włóknistej w piersi) powstają torbiele. Mogą powodować, że tkanka piersi staje się grudkowata lub szorstka. 

• Łagodny guz liściasty piersi

Rzadka zmiana rozwijająca się w tkance łącznej (zrębowej) piersi. Może szybko rosnąć, zwykle jest twarda i bezbolesna. 

• Zapalenie piersi 

Najczęściej występuje w okresie karmienia piersią, choć może pojawić się także w innych sytuacjach. W trakcie zwalczania infekcji może dojść do powstania wyczuwalnego guzka. Zwykle towarzyszą jej ból, tkliwość, obrzęk i ocieplenie piersi, a także objawy ogólne typowe dla zakażenia, takie jak gorączka i dreszcze.

• Gruczolistość włókniejąca

To łagodna zmiana piersi, która rozwija się w obrębie zrazików – struktur odpowiedzialnych za produkcję mleka. W jej przebiegu dochodzi do nadmiernego rozrostu tkanki włóknistej, co może powodować powstanie wyczuwalnego guzka lub zgrubienia w piersi.

• Martwica tkanki tłuszczowej 

Jest to stan, w którym tkanka tłuszczowa w piersi obumiera. Może być następstwem urazu, operacji lub radioterapii. Objawia się twardym, często bolesnym guzkiem. Mogą towarzyszyć jej zmiany skórne w postaci zasinienia.

• Tłuszczak

To łagodny guz tkanki tłuszczowej znajdujący pod skórą piersi. Tłuszczak ma zazwyczaj owalny kształt, jest miękki w dotyku, ruchomy i bezbolesny.

• Naczyniak piersi

To rzadki, łagodny guz zbudowany z naczyń krwionośnych. Może powodować powstanie małego, czerwonego lub brązowego guzka w piersi o okrągłym lub owalnym kształcie.

• Ginekomastia

To ogniskowe (guzek) lub rozlane powiększenie piersi u mężczyzn spowodowane zaburzeniami hormonalnymi, czynnikami genetycznymi lub innymi stanami chorobowymi. Najczęściej rozpoczyna się guzkiem pod brodawką i objawia tkliwością. Może dotyczyć jednej lub obu piersi.

Czy można mieć raka piersi bez wyczuwalnego guzka?

Inwazyjny rak zrazikowy

Jednym z typów nowotworu, który rzadziej tworzy wyraźny guzek, jest inwazyjny rak zrazikowy. Ten rodzaj raka piersi rozwija się w sposób bardziej rozproszony – komórki nowotworowe rosną w postaci pasm lub warstw, a nie w zwartym skupisku. Z tego powodu zmiana może nie przyjmować postaci typowego, dobrze wyczuwalnego guzka.

Ukryty rak piersi (occult cancer)

To rzadki typ nowotworu, w którym podczas rozpoznania można stwierdzić wtórne ogniska przerzutowe nowotworu w węzłach chłonnych pachowych, bez widocznych zmian pierwotnych w piersi. Nowotwór ten objawia się powiększeniem węzłów pod pachą, przypominając o zwiększonej czujności onkologicznej.

Z tego powodu regularne badania kontrolne oraz diagnostyka obrazowa mają kluczowe znaczenie, ponieważ umożliwiają wykrycie choroby nawet przy braku jednoznacznych objawów w badaniu palpacyjnym.

Kiedy należy zgłosić się do lekarza?

Konsultacja lekarska jest wskazana w przypadku kiedy:

• wyczujesz nowy guzek lub zgrubienie w piersi, wyraźnie różniące się od otaczającej tkanki,

• zauważysz zmianę kształtu, rozmiaru lub wyglądu swoich piersi,

• zauważysz wyciągnięcie lub wyciek z brodawki sutkowej,

• zauważysz wyciągnięcie, zaczerwienienie, pogrubienie, owrzodzenie skóry lub objaw zwany “skórką pomarańczy” (peau d'orange breast),

• zauważysz powiększenie pachowych węzłów chłonnych niezwiązanych z infekcją,

• odczuwasz ból piersi niezwiązany z miesiączką i utrzymujący się przez dłuższy czas. 

Co zrobić jeśli wyczujesz guzek w piersi?

Nie panikuj – większość zmian w piersiach jest łagodna. Umów się na wizytę u lekarza pierwszego kontaktu lub ginekologa. Skonsultować się należy zwłaszcza wtedy, gdy zmiana utrzymuje się dłużej niż jeden cykl miesiączkowy. Najlepiej zgłosić się kilka dni po zakończeniu miesiączki, aby upewnić się, że zmiana nie zniknie samoistnie. Przygotuj się do konsultacji – zanotuj, kiedy zauważyłaś guzek, czy towarzyszą mu inne objawy i jakie pytania chciałabyś zadać lekarzowi.

Jak przebiega diagnostyka guzów piersi?

Podstawowym badaniem w rozpoznawaniu guzów piersi jest badanie przedmiotowe obejmujące oglądanie i badanie palpacyjne piersi. Lekarz podstawowej opieki zdrowotnej lub ginekolog zbada obie piersi, pachy oraz okoliczne węzły chłonne w pozycji siedzącej i leżącej. Lekarz wykona badanie oburęcznie okrężnymi i ugniatającymi ruchami w celu wykrycia zmian wewnątrz piersi. 

W zależności od rezultatu badania fizykalnego, lekarz może zlecić badania obrazowe takie jak ultrasonografia (USG), mammografia (MMG) lub rezonans magnetyczny (MR). Może wystąpić konieczność wykonania kombinacji tych badań. 

W przypadku utrzymujących się wątpliwości co do charakteru zmiany, lekarz może zalecić wykonanie biopsji, czyli pobrania niewielkiego fragmentu tkanki do badania mikroskopowego. Pozwala to jednoznacznie określić, czy guzek ma charakter łagodny, czy złośliwy.

Leczenie guzów piersi

Leczenie może obejmować:

• drenaż płynu w przypadku dużych lub bolesnych torbieli, 

• antybiotykoterapię w przypadku zapalenia piersi,

• operację, chemioterapię, radioterapię, terapię hormonalną lub kombinację tych metod leczenia, jeśli badanie histopatologiczne wykaże, że guz ma charakter nowotworu złośliwego.

FAQ – najczęstsze pytania pacjentów

• Czy guzek w piersi zawsze oznacza raka?

Nie. Większość guzków w piersi ma charakter łagodny i może być związana. np. z torbielą, zmianami hormonalnymi lub gruczolakowłókniakiem.

• Kiedy zgłosić się do lekarza z guzkiem w piersi?

Wizyta u lekarza jest wskazana, jeśli pojawi się nowy guzek, zmiana kształtu piersi, wydzielina z brodawki lub powiększone węzły chłonne pod pachą.

• Czy guzek w piersi może zniknąć?

Tak. Niektóre torbiele związane ze zmianami hormonalnymi mogą samoistnie zmniejszyć się lub zniknąć.

• Jakie badania wykonuje się w diagnostyce guzków piersi?

Najczęściej wykonuje się badanie USG lub mammografię. W niektórych przypadkach konieczna jest również biopsja.

• Czy mężczyźni mogą mieć guzki w piersi?

Tak. Najczęściej są one związane z ginekomastią, czyli powiększeniem gruczołu piersiowego.

• Jak często wykonywać samobadanie piersi?

Samobadanie piersi zaleca się wykonywać raz w miesiącu, najlepiej kilka dni po zakończeniu miesiączki.

Bibliografia: 

• Breast Lumps: What You Need to Know,
• Breast Self-Exam: Get to Know Your Breasts in 5 Steps,
• Onkologia. Podręcznik dla studentów i lekarzy. Wydanie VI Jacek Jassem, Radzisław Kordek, ISBN 9788366145986.