Najważniejsze informacje:

Nie każdy glejak jest glioblastoma (glejakiem wielopostaciowym). Dokładny typ guza i jego stopień WHO mają duże znaczenie dla sposobu leczenia i rokowania.
Podstawowym badaniem obrazowym jest rezonans magnetyczny, ale pełne rozpoznanie najczęściej wymaga zbadania tkanki pobranej podczas operacji lub biopsji.
Badania molekularne są obecnie ważną częścią diagnostyki glejaków. Ocenia się m.in. status IDH, kodelecję 1p/19q oraz, w poszczególnych przypadkach, - metylację promotora MGMT.
Celem operacji jest maksymalnie bezpieczne usunięcie guza. W przypadku glejaków rozlanych nawet po usunięciu całej zmiany widocznej w rezonansie może utrzymywać się ryzyko nawrotu.
Postęp w leczeniu jest rzeczywisty, ale nie dotyczy wszystkich rodzajów glejaków w takim samym stopniu. Przykładem nowej terapii jest worasydenib stosowany u odpowiednio wybranych pacjentów z glejakiem stopnia 2. z mutacją IDH.

Czym jest glejak mózgu?

Glejaki to zróżnicowana grupa pierwotnych nowotworów ośrodkowego układu nerwowego. Najczęściej rozwijają się w mózgu, znacznie rzadziej w rdzeniu kręgowym. Wiele glejaków występujących u dorosłych ma rozlany, naciekający charakter wzrostu – komórki guza wnikają pomiędzy prawidłowe komórki tkanki nerwowej. Z tego powodu granica pomiędzy nowotworem a zdrową tkanką nie zawsze jest wyraźna.

Współczesna klasyfikacja uwzględnia zarówno wygląd komórek pod mikroskopem, jak i cechy molekularne nowotworu. Do najważniejszych rozlanych glejaków występujących u dorosłych należą:

gwiaździak z mutacją IDH – stopnia WHO 2, 3 lub 4,
skąpodrzewiak z mutacją IDH i kodelecją 1p/19q – stopnia WHO 2 lub 3,
glioblastoma, IDH-wildtype – stopnia WHO 4.

Rozpoznanie glejaka obejmuje więc w rzeczywistości zróżnicowaną grupę nowotworów o odmiennych cechach biologicznych, przebiegu klinicznym i rokowaniu. Poszczególne typy glejaków mogą różnić się tempem wzrostu, skłonnością do nawrotów oraz wrażliwością na radioterapię i chemioterapię. Znaczenie ma nie tylko stopień WHO, ale również profil molekularny guza, np. obecność mutacji IDH czy kodelecji 1p/19q. Dopiero pełne rozpoznanie histopatologiczne i molekularne pozwala określić, z jakim typem nowotworu mamy do czynienia i jakie leczenie będzie najbardziej odpowiednie.

Stopień WHO 4 a stadium IV choroby nowotworowej

W przypadku glejaków stosuje się stopień WHO, który opisuje cechy biologiczne guza i jego agresywność. Stopień WHO 4 nie jest równoznaczny ze stadium IV choroby nowotworowej stosowanym w odniesieniu do wielu innych nowotworów, w których zaawansowanie ocenia się m.in. na podstawie obecności przerzutów.

Glejaki szerzą się przede wszystkim miejscowo w obrębie ośrodkowego układu nerwowego. Przerzuty poza mózg i rdzeń kręgowy występują bardzo rzadko.

Objawy glejaka

Objawy zależą przede wszystkim od położenia guza, jego wielkości, tempa wzrostu oraz obecności obrzęku otaczającej tkanki mózgowej. Mogą obejmować:

nowe lub zmieniające charakter bóle głowy,
nudności i wymioty,
napady padaczkowe,
osłabienie lub niedowład kończyny,
zaburzenia czucia,
problemy z mówieniem lub rozumieniem mowy,
zaburzenia widzenia,
zawroty głowy i zaburzenia równowagi,
problemy z pamięcią i koncentracją,
zmiany zachowania lub emocji.

Rodzaj objawów zależy przede wszystkim od lokalizacji guza i struktur mózgu objętych procesem chorobowym. Zmiany w okolicy ośrodków ruchowych mogą prowadzić do osłabienia siły mięśniowej lub niedowładu, a guzy zlokalizowane w obszarach odpowiedzialnych za mowę – do trudności w wypowiadaniu słów lub ich rozumieniu. Zajęcie płatów czołowych może natomiast wpływać na zachowanie, zdolność planowania, kontrolę emocji, uwagę oraz inne funkcje poznawcze.

Wpływ glejaka na zachowanie i emocje

Zmiany w zachowaniu i funkcjonowaniu emocjonalnym mogą być jednym z objawów choroby. U części pacjentów pojawiają się m.in. drażliwość, apatia, zmiany osobowości, trudności z kontrolowaniem emocji, zaburzenia pamięci lub zachowania odbiegające od dotychczasowego sposobu funkcjonowania. Ich charakter może zależeć od lokalizacji guza i obecności obrzęku mózgu, ale może mieć także związek z leczeniem lub działaniem niektórych leków.

Nowych lub nasilających się zmian w zachowaniu nie należy zatem traktować wyłącznie jako reakcji psychicznej na rozpoznanie choroby. Warto poinformować o nich lekarza prowadzącego, szczególnie jeśli towarzyszą im zaburzenia lękowe, obniżenie nastroju, problemy ze snem, pamięcią lub koncentracją.

Diagnostyka glejaka

Diagnostyka glejaka przebiega etapami. Obejmuje rozmowę z pacjentem i badanie neurologiczne, badania obrazowe – przede wszystkim rezonans magnetyczny, a następnie, jeżeli jest to możliwe i wskazane, pobranie tkanki guza podczas operacji lub biopsji. Materiał jest poddawany ocenie histopatologicznej oraz badaniom molekularnym. Połączenie wszystkich tych informacji pozwala ustalić pełne rozpoznanie i zaplanować dalsze leczenie.

Rezonans magnetyczny – podstawowe badanie obrazowe

Najważniejszym badaniem obrazowym w diagnostyce większości guzów mózgu jest rezonans magnetyczny (MR), zwykle wykonywany przed i po podaniu środka kontrastowego. Badanie pozwala określić lokalizację i wielkość guza, jego rozległość, sposób wzrostu oraz położenie względem sąsiadujących struktur mózgu.

W wybranych przypadkach diagnostykę można uzupełnić o bardziej zaawansowane techniki rezonansu magnetycznego. Funkcjonalny rezonans magnetyczny (fMRI) pozwala zlokalizować obszary mózgu odpowiedzialne m.in. za mowę i ruch, co może pomóc w precyzyjnym zaplanowaniu zabiegu neurochirurgicznego i ograniczeniu ryzyka uszkodzenia ważnych funkcji neurologicznych.

Radiolog może na podstawie obrazu z dużym prawdopodobieństwem ocenić charakter zmiany, ale pełne rozpoznanie zazwyczaj wymaga zbadania tkanki guza. Materiał można uzyskać podczas operacji albo poprzez biopsję. Biopsję wykonuje się m.in. wtedy, gdy lokalizacja lub rozległość zmiany powodują, że próba jej usunięcia wiązałaby się ze zbyt dużym ryzykiem neurologicznym.

Ostateczne rozpoznanie po operacji lub biopsji

Pierwsza informacja przekazana po zabiegu nie zawsze jest ostatecznym rozpoznaniem. Pobrana tkanka musi zostać odpowiednio przygotowana, oceniona przez patomorfologa pod mikroskopem i poddana dodatkowym badaniom. Niezbędnym elementem diagnostyki wielu glejaków są także badania molekularne.

Uzyskanie pełnego wyniku może zająć kilka tygodni, szczególnie jeżeli konieczne jest przeprowadzenie dodatkowych analiz. Ostateczne rozpoznanie ustala się po uwzględnieniu wszystkich wyników badań. Analizy molekularne mogą pomóc dokładniej określić typ guza i zaplanować najbardziej odpowiednie dalsze postępowanie.

Znaczenie badań molekularnych

Współczesna diagnostyka glejaków nie kończy się na ocenie komórek pod mikroskopem. Badania molekularne pomagają dokładniej określić rodzaj nowotworu, a część oznaczanych zmian ma również znaczenie prognostyczne lub może wpływać na wybór leczenia.

IDH

Mutacje genów IDH1 lub IDH2 należą do najważniejszych zmian molekularnych ocenianych w glejakach. Ich obecność pomaga dokładniej określić typ nowotworu i ma znaczenie dla rokowania. Obecnie wynik badania IDH może również bezpośrednio wpływać na wybór terapii – u części pacjentów z glejakiem stopnia 2. z mutacją IDH możliwe jest zastosowanie leczenia ukierunkowanego na tę zmianę molekularną.

Kodelecja 1p/19q

Kodelecja 1p/19q oznacza jednoczesną utratę określonych fragmentów chromosomów 1. i 19. Jej obecność, wraz z mutacją IDH, pozwala na rozpoznanie skąpodrzewiaka zgodnie z aktualną klasyfikacją guzów ośrodkowego układu nerwowego.

MGMT

Metylacja promotora MGMT ma znaczenie przede wszystkim w odniesieniu do leczenia lekami alkilującymi, takimi jak temozolomid, szczególnie u pacjentów z glioblastoma.

Wynik badania pomaga ocenić prawdopodobieństwo uzyskania korzyści z leczenia. Nie stanowi jednak samodzielnej podstawy do przewidywania jego skuteczności. Jest jednym z elementów uwzględnianych przez lekarza przy wyborze dalszego postępowania terapeutycznego.

Leczenie glejaka

Nie istnieje jeden właściwy schemat leczenia dla wszystkich glejaków. Wybór terapii zależy m.in. od dokładnego typu nowotworu, stopnia WHO, cech molekularnych, lokalizacji i wielkości guza, możliwości jego bezpiecznego usunięcia, wieku pacjenta, jego stanu ogólnego i neurologicznego oraz chorób współistniejących.

Leczenie glejaków powinno być planowane w ośrodkach wyspecjalizowanych w terapii nowotworów ośrodkowego układu nerwowego, z udziałem wielodyscyplinarnego zespołu specjalistów. W zależności od typu guza, jego stopnia WHO, profilu molekularnego, lokalizacji oraz stanu pacjenta stosuje się leczenie chirurgiczne, radioterapię i leczenie systemowe. U części chorych możliwa jest także aktywna obserwacja, a w wybranych przypadkach – terapia ukierunkowana molekularnie.

Leczenie chirurgiczne i maksymalnie bezpieczna resekcja

W przypadku wielu glejaków leczenie rozpoczyna się od zabiegu neurochirurgicznego. Jego celem jest maksymalnie bezpieczne usunięcie guza, czyli resekcja możliwie największej części zmiany przy jednoczesnym zachowaniu ważnych funkcji neurologicznych.

Zakres operacji zależy przede wszystkim od lokalizacji nowotworu i jego położenia względem obszarów odpowiedzialnych m.in. za mowę, ruch czy inne istotne funkcje. Jeśli zmiana nacieka takie struktury, zbyt rozległa resekcja może wiązać się z ryzykiem trwałych następstw neurologicznych.

W zwiększaniu precyzji i bezpieczeństwa zabiegu pomagają nowoczesne techniki neurochirurgiczne, takie jak neuronawigacja, śródoperacyjne monitorowanie funkcji mózgu i mapowanie obszarów funkcjonalnych. U odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów możliwe jest również przeprowadzenie operacji z wybudzeniem śródoperacyjnym, szczególnie gdy guz znajduje się w pobliżu obszarów odpowiedzialnych za mowę.

Całkowita resekcja a ryzyko nawrotu

W przypadku glejaków rozlanych nawet bardzo rozległa operacja nie zawsze oznacza całkowite usunięcie wszystkich komórek nowotworowych. Informacja o całkowitej resekcji najczęściej oznacza usunięcie całej zmiany możliwej do uwidocznienia i bezpiecznego wycięcia. Komórki guza mogą jednak naciekać otaczającą tkankę mózgową poza granicami widocznymi w badaniu rezonansu magnetycznego, dlatego ryzyko nawrotu może utrzymywać się również po rozległym zabiegu.

Zakres resekcji ma jednak istotne znaczenie dla dalszego postępowania i może wpływać na wyniki leczenia. Celem neurochirurgii pozostaje więc usunięcie możliwie największej części guza przy zachowaniu bezpieczeństwa neurologicznego pacjenta.

Radioterapia

Radioterapia jest ważnym elementem leczenia wielu glejaków. Polega na zastosowaniu promieniowania jonizującego w celu niszczenia komórek nowotworowych znajdujących się w obszarze objętym leczeniem. Wskazania do jej zastosowania zależą od typu i stopnia WHO guza, jego cech molekularnych, zakresu wcześniejszej operacji oraz indywidualnej sytuacji pacjenta.

Współczesne techniki radioterapii pozwalają precyzyjniej wyznaczyć obszar napromieniania i jednocześnie ograniczać dawkę docierającą do zdrowej tkanki mózgowej oraz struktur znajdujących się w sąsiedztwie guza.

Schemat leczenia jest dobierany indywidualnie. Dawka całkowita, liczba frakcji oraz ewentualne połączenie radioterapii z chemioterapią zależą m.in. od rodzaju glejaka, jego stopnia WHO, zakresu leczenia chirurgicznego oraz stanu ogólnego i neurologicznego pacjenta.

Chemioterapia

Jednym z najczęściej stosowanych leków w terapii glejaków jest temozolomid. W zależności od rozpoznania może być podawany razem z radioterapią, a następnie również po jej zakończeniu.

W niektórych glejakach, przede wszystkim skąpodrzewiakach, znaczenie ma także schemat PCV, obejmujący prokarbazynę, lomustynę i winkrystynę. Wybór chemioterapii zależy więc nie tylko od stopnia WHO, ale również od dokładnego typu molekularnego nowotworu.

Postępowanie po operacji

Nie każdy pacjent po zabiegu chirurgicznym wymaga natychmiastowego rozpoczęcia radioterapii i chemioterapii. U części chorych z glejakiem stopnia 2., szczególnie przy korzystniejszych cechach klinicznych i molekularnych, możliwe jest odroczenie leczenia uzupełniającego i prowadzenie aktywnej obserwacji.

Aktywna obserwacja polega na systematycznym monitorowaniu stanu pacjenta, przede wszystkim za pomocą regularnych badań rezonansu magnetycznego oraz oceny neurologicznej. Jest to zaplanowana strategia postępowania, która pozwala kontrolować przebieg choroby i rozpocząć kolejne leczenie wtedy, gdy pojawią się ku temu wskazania.

U części pacjentów z glejakiem stopnia 2. z mutacją IDH pojawiła się nowa możliwość leczenia – worasydenib. Lek jest dopuszczony do stosowania w Unii Europejskiej u wybranych chorych z gwiaździakiem lub skąpodrzewiakiem stopnia 2. z mutacją IDH, którzy po leczeniu chirurgicznym nie wymagają natychmiastowego rozpoczęcia radioterapii ani chemioterapii. W Polsce worasydenib został w 2026 r. umieszczony na liście technologii lekowych o wysokim poziomie innowacyjności. Dostęp do terapii i aktualne zasady jej finansowania warto omówić z lekarzem prowadzącym.

Postęp w leczeniu glejaków

Postęp w leczeniu glejaków nie sprowadza się do jednego przełomu terapeutycznego. Dotyczy kilku obszarów: dokładniejszej diagnostyki molekularnej, coraz bardziej precyzyjnej neurochirurgii, nowoczesnych technik radioterapii oraz rozwoju terapii ukierunkowanych na określone zmiany molekularne.

Jedną z najważniejszych zmian ostatnich lat jest rozwój diagnostyki molekularnej. Glejaka nie klasyfikuje się już wyłącznie na podstawie obrazu mikroskopowego. Analiza zmian molekularnych pozwala dokładniej określić typ nowotworu, jego właściwości biologiczne i rokowanie, a w niektórych przypadkach również przewidywać prawdopodobieństwo odpowiedzi na określone leczenie.

Postęp jest widoczny także w neurochirurgii. Neuronawigacja, mapowanie funkcjonalne mózgu, monitorowanie śródoperacyjne oraz nowoczesne metody obrazowania pozwalają dokładniej planować zabieg i zwiększać jego bezpieczeństwo. Celem pozostaje usunięcie możliwie największej części guza przy jednoczesnym ograniczeniu ryzyka uszkodzenia struktur odpowiedzialnych m.in. za mowę, ruch i inne ważne funkcje neurologiczne.

Zmienia się również radioterapia. Nowoczesne techniki planowania i prowadzenia napromieniania umożliwiają bardziej precyzyjne podanie dawki w obszar wymagający leczenia, przy jednoczesnym ograniczeniu ekspozycji zdrowej tkanki mózgowej i sąsiadujących struktur.

Szczególnie istotnym przykładem postępu farmakologicznego jest worasydenib, inhibitor zmutowanych enzymów IDH1 i IDH2. W badaniu INDIGO wykazano, że u odpowiednio wybranych pacjentów z glejakiem stopnia 2 z mutacją IDH worasydenib, w porównaniu z placebo, wydłużał czas bez progresji choroby i opóźniał konieczność zastosowania kolejnego leczenia przeciwnowotworowego.

Worasydenib otrzymał pozwolenie na dopuszczenie do obrotu w Unii Europejskiej we wrześniu 2025 r. Zarejestrowane wskazanie obejmuje monoterapię głównie niewzmacniającego się po kontraście gwiaździaka lub skąpodrzewiaka stopnia 2. z określoną mutacją IDH1 lub IDH2 u pacjentów po leczeniu chirurgicznym, którzy nie wymagają natychmiastowej radioterapii ani chemioterapii.

Worasydenib nie jest więc leczeniem przeznaczonym dla wszystkich pacjentów z glejakiem i nie stanowi standardowej terapii glioblastoma.

W przypadku glioblastoma, IDH-wildtype, stopnia WHO 4, możliwości leczenia nadal są bardziej ograniczone. U pacjentów w odpowiednim stanie ogólnym podstawą terapii pozostaje maksymalnie bezpieczna operacja, a następnie radioterapia w skojarzeniu z temozolomidem oraz dalsze leczenie temozolomidem.

Prowadzone są intensywne badania nad nowymi strategiami, w tym terapiami celowanymi, immunoterapią, szczepionkami przeciwnowotworowymi oraz terapiami komórkowymi. Większość tych metod nie stała się jednak dotychczas rutynowym standardem leczenia glioblastoma.

Postęp w terapii glejaków jest więc rzeczywisty, ale nie przebiega jednakowo we wszystkich podtypach choroby. Największe zmiany dotyczą coraz dokładniejszego rozpoznawania biologii guza i możliwości bardziej indywidualnego doboru postępowania.

Kontrole po zakończeniu leczenia

Po zakończeniu leczenia pacjent pozostaje pod regularną opieką specjalistyczną. Podstawowym badaniem obrazowym w okresie obserwacji jest rezonans magnetyczny mózgu. Częstotliwość kontroli ustala się indywidualnie, uwzględniając typ glejaka, zastosowane leczenie, dotychczasowy obraz badań oraz stan kliniczny i neurologiczny pacjenta.

Kontrole służą nie tylko możliwie wczesnemu wykrywaniu wznowy lub progresji choroby. Pozwalają również oceniać działania niepożądane terapii, stan neurologiczny, potrzeby rehabilitacyjne oraz funkcjonowanie pacjenta w codziennym życiu.

Interpretacja badań obrazowych po leczeniu nie zawsze jest jednoznaczna. Szczególnie w pierwszych miesiącach po radioterapii i chemioterapii może wystąpić pseudoprogresja. W badaniu MR zmiana może się wówczas powiększyć lub silniej wzmacniać po podaniu środka kontrastowego, mimo że obserwowany obraz jest następstwem reakcji tkanek na leczenie, a nie rzeczywistego wzrostu nowotworu.

Rozróżnienie pseudoprogresji od progresji może wymagać porównania kolejnych badań wykonanych w odpowiednim odstępie czasu oraz uwzględnienia stanu klinicznego pacjenta. Z tego względu pojedynczego niejednoznacznego wyniku MR nie powinno się interpretować w oderwaniu od całego przebiegu choroby.

Postępowanie w przypadku nawrotu

W przypadku wznowy lub progresji sposób dalszego leczenia ustala się indywidualnie. Znaczenie mają m.in. dokładne rozpoznanie, lokalizacja i rozległość zmian, wcześniej zastosowane metody terapii, czas, jaki upłynął od ich zakończenia, a także stan ogólny i neurologiczny pacjenta.

W zależności od sytuacji można rozważyć ponowną operację, ponowne napromienianie, leczenie systemowe lub udział w badaniu klinicznym. Szczególnie w przypadku nawrotu warto sprawdzić, czy prowadzone są badania kliniczne odpowiednie dla danego typu glejaka i jego profilu molekularnego.

W niektórych sytuacjach pomocne może być również uzyskanie drugiej opinii specjalistycznej. Dotyczy to zwłaszcza przypadków, w których rozpoznanie histopatologiczne jest niejednoznaczne, diagnostyka molekularna pozostaje niepełna, guz znajduje się w trudnej lokalizacji lub możliwych jest kilka strategii leczenia.

Druga opinia może obejmować ponowną ocenę badań obrazowych, materiału histopatologicznego, wyników badań molekularnych albo możliwości leczenia chirurgicznego. Jej uzyskanie nie oznacza zakwestionowania dotychczasowego postępowania – może natomiast pomóc pacjentowi i zespołowi prowadzącemu w wyborze dalszej terapii.

Leczenie wspomagające i rehabilitacja

Opieka nad pacjentem z glejakiem nie ogranicza się do leczenia przeciwnowotworowego. Ważnym jej elementem jest również łagodzenie objawów choroby i działań niepożądanych terapii oraz wspieranie pacjenta w zachowaniu możliwie największej samodzielności.

W zależności od potrzeb stosuje się m.in. leczenie napadów padaczkowych, obrzęku mózgu, zaburzeń ruchowych, mowy czy funkcji poznawczych. Ważne może być także wsparcie psychologiczne lub psychiatryczne, szczególnie gdy pojawiają się zaburzenia nastroju, lęk, problemy ze snem lub zmiany zachowania.

Istotną częścią opieki jest również rehabilitacja neurologiczna, która może być potrzebna już podczas leczenia, a nie dopiero po jego zakończeniu. W zależności od występujących trudności może obejmować fizjoterapię, neurologopedię, terapię zajęciową oraz rehabilitację funkcji poznawczych, takich jak pamięć, uwaga czy koncentracja. Jeśli istnieją wskazania, warto rozpocząć ją możliwie wcześnie.

Dieta i suplementy podczas leczenia

Pacjenci z glejakiem często poszukują dodatkowych sposobów wspierania terapii, m.in. poprzez dietę ketogeniczną, ograniczenie cukru, suplementy, preparaty ziołowe czy produkty zawierające kannabinoidy. Obecnie nie ma jednak diety ani suplementu, których skuteczność w leczeniu glejaka pozwalałaby zastąpić nimi standardową terapię przeciwnowotworową.

Szczególnej ostrożności wymaga stosowanie preparatów uzupełniających równocześnie z lekami onkologicznymi. Niektóre suplementy i preparaty roślinne mogą wpływać na metabolizm leków, zmieniać ich działanie lub zwiększać ryzyko działań niepożądanych. Warto więc poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych produktach, także tych dostępnych bez recepty.

Podobnie wyniki badań laboratoryjnych dotyczących CBD, THC czy innych substancji nie są równoznaczne z potwierdzeniem ich skuteczności przeciwnowotworowej u pacjentów z glejakiem. Preparaty te nie powinny zastępować metod leczenia o udowodnionej skuteczności.

Prawidłowe żywienie jest bardzo ważnym elementem leczenia wspomagającego. Jego celem jest m.in. utrzymanie odpowiedniej masy ciała, zapobieganie niedożywieniu i ograniczanie utraty masy mięśniowej, szczególnie podczas intensywnej terapii.

Rokowanie. Dlaczego statystyki nie mówią wszystkiego?

Rokowanie może bardzo różnić się między poszczególnymi pacjentami. Zależy m.in. od rodzaju glejaka, jego stopnia WHO i cech molekularnych, wieku i ogólnego stanu pacjenta, obecności objawów neurologicznych, możliwości przeprowadzenia operacji oraz odpowiedzi na leczenie. Dlatego pojedyncza liczba lub statystyka nie opisuje sytuacji konkretnej osoby.

Szczególnej ostrożności wymaga interpretacja mediany przeżycia. Jest to wskaźnik odnoszący się do określonej grupy pacjentów, a nie prognoza dla pojedynczej osoby. Może pomóc zrozumieć ogólne tendencje dotyczące przebiegu choroby, ale nie pozwala określić, jak długo będzie żyła konkretna osoba ani jak choroba będzie przebiegać właśnie u niej.

Warto również pamiętać, że sposób rozpoznawania i klasyfikowania glejaków zmieniał się na przestrzeni lat. Dzięki diagnostyce molekularnej nowotwory, które wcześniej ujmowano w jednej grupie, dziś mogą być rozpoznawane jako odrębne jednostki chorobowe. Z tego powodu starsze statystyki nie zawsze można bezpośrednio odnosić do osób leczonych obecnie.

Najbardziej wiarygodna rozmowa o rokowaniu jest możliwa po poznaniu pełnego rozpoznania histopatologicznego i molekularnego, wyników badań obrazowych oraz całej sytuacji klinicznej pacjenta. Warto omówić te informacje z lekarzem prowadzącym, który może wyjaśnić, co oznaczają one w konkretnym przypadku.

Co możesz zrobić teraz?

Zapytaj o wyniki badań molekularnych, przede wszystkim IDH oraz, zależnie od rozpoznania, 1p/19q i MGMT.
Zachowuj pełną dokumentację w jednym miejscu – wyniki histopatologiczne i molekularne, wypisy ze szpitala oraz opisy i obrazy badań MR.
Zapytaj, czy Twój przypadek został omówiony przez wielodyscyplinarny zespół zajmujący się leczeniem guzów mózgu.
Przy niejednoznacznym rozpoznaniu lub trudnej decyzji terapeutycznej możesz rozważyć drugą opinię.
Zapytaj o badania kliniczne, szczególnie jeśli doszło do nawrotu albo możliwości standardowego leczenia są ograniczone.
Zgłaszaj nowe lub nasilające się objawy neurologiczne, napady padaczkowe oraz wyraźne zmiany zachowania.
Poinformuj lekarza o suplementach i preparatach roślinnych, które stosujesz w trakcie terapii.
Zapytaj o rehabilitację, neurologopedię lub wsparcie psychologiczne, jeśli choroba albo jej leczenie utrudniają codzienne funkcjonowanie.

FAQ – najczęstsze pytania o glejaka

Czy glejak i glioblastoma to to samo?

Nie. Glejak to określenie obejmujące różne typy nowotworów. Glioblastoma, IDH-wildtype, jest jednym z nich i ma stopień WHO 4.

Czy glejak stopnia WHO 4 oznacza przerzuty?

Nie. Stopień WHO 4 opisuje biologiczne cechy i agresywność guza. Nie jest odpowiednikiem stadium IV stosowanego w klasyfikacji wielu innych nowotworów.

Czy po całkowitym usunięciu glejak może nawrócić?

Tak. Dotyczy to szczególnie glejaków rozlanych. Komórki nowotworowe mogą znajdować się poza granicami zmiany widocznej w badaniu MR, dlatego ryzyko nawrotu może utrzymywać się także po usunięciu całego widocznego guza.

Czy brak metylacji MGMT oznacza, że temozolomid na pewno nie zadziała?

Nie. Wynik MGMT pomaga ocenić prawdopodobieństwo uzyskania korzyści z leczenia temozolomidem, ale nie daje prostej, jednoznacznej odpowiedzi. Lekarz interpretuje go razem z pozostałymi informacjami dotyczącymi choroby i pacjenta.

Czy powiększenie zmiany w rezonansie po leczeniu oznacza nawrót?

Nie zawsze. Po radioterapii i chemioterapii może wystąpić pseudoprogresja – zmiana obrazu MR wynikająca z reakcji tkanek na leczenie, która może przypominać rzeczywisty wzrost guza.

Czy każdy glejak wymaga radioterapii i chemioterapii?

Nie. Postępowanie zależy od dokładnego rozpoznania i sytuacji klinicznej. U części pacjentów z glejakiem stopnia 2. możliwa jest aktywna obserwacja, a u odpowiednio wybranych chorych z mutacją IDH również leczenie worasydenibem.

Czy immunoterapia jest standardowym leczeniem glioblastoma?

Obecnie nie jest rutynowym standardem leczenia większości pacjentów z glioblastoma. Różne strategie immunoterapii są nadal oceniane w badaniach klinicznych.

Czy istnieje specjalna dieta na glejaka?

Nie wykazano, aby określona dieta mogła wyleczyć glejaka lub zastąpić leczenie przeciwnowotworowe. Restrykcyjne diety i suplementację warto wcześniej omówić z lekarzem lub dietetykiem klinicznym.

Słowniczek

IDH – gen kodujący enzym dehydrogenazę izocytrynianową. Mutacje IDH1 lub IDH2 występują w części glejaków i mają znaczenie dla ich klasyfikacji, rokowania, a obecnie także dla możliwości zastosowania określonego leczenia.

IDH-wildtype – określenie oznaczające brak typowej mutacji IDH.

Kodelecja 1p/19q – jednoczesna utrata określonych fragmentów chromosomów 1 i 19. Wraz z mutacją IDH pozwala rozpoznać skąpodrzewiaka.

MGMT – gen związany z naprawą DNA. Metylacja jego promotora może wiązać się z większą wrażliwością na leki alkilujące, takie jak temozolomid.

Maksymalnie bezpieczna resekcja – usunięcie możliwie największej części guza przy jednoczesnym ograniczeniu ryzyka trwałych zaburzeń neurologicznych.

Aktywna obserwacja – zaplanowane monitorowanie choroby za pomocą regularnych kontroli lekarskich i badań obrazowych bez natychmiastowego rozpoczynania kolejnej terapii.

Pseudoprogresja – zmiany widoczne w badaniach obrazowych po leczeniu, które mogą przypominać wzrost guza, ale są związane z reakcją tkanek na terapię.

Progresja – rzeczywisty wzrost lub dalszy rozwój choroby.

Wznowa – ponowne pojawienie się choroby po wcześniejszym leczeniu.

Bibliografia:

Glejak mózgu – diagnostyka, leczenie i postęp w terapii. Co warto wiedzieć po rozpoznaniu?