Szczepienia w szkołach kluczem do wyeliminowania nowotworów HPV-zależnych w Polsce

Budowanie odporności populacyjnej

Obecne statystyki pokazują, że średni poziom zaszczepienia dla objętych programem roczników (2010–2016) wynosi 18,6%, przy czym w najstarszych kohortach wskaźniki te sięgają około 30-35%[³].

„Rozszerzanie grupy docelowej, jeżeli chodzi o szczepienia HPV, ma kluczowe znaczenie, ponieważ chcielibyśmy osiągnąć jak największy efekt populacyjny. To znaczy taki, żeby wyszczepiona była jak największa liczba osób. Obecnie te najwyższe odsetki sięgają około 30-40% w poszczególnych rocznikach. Natomiast takim celem, który wyznacza też Światowa Organizacja Zdrowia, to jest nawet około 90% wyszczepienia po to, aby osiągnąć tą odporność w populacji, aby ten efekt był podobny właśnie do tej naturalnej odporności” – prof. dr hab. n. med. Paweł Koczkodaj, kierownik Pracowni Prewencji Pierwotnej i Polityki Zdrowotnej w Narodowym Instytucie Onkologii – Państwowy Instytut Badawczy.

Kluczem do sukcesu, jak wskazują eksperci, jest stałe rozszerzanie programu szczepień o nowe roczniki. Efektywność tych działań jest potwierdzona praktykami z innych krajów, gdzie w efekcie rozwoju programów zanotowano spadek zakażeń poniżej 1% u zaszczepionych oraz osiągając odporność populacyjną. To naturalne kolejne kroki, jakie powinniśmy podjąć, aby osiągnąć założony cel.

Placówki oświatowe podstawą profilaktyki

Przeniesienie działań profilaktycznych do środowiska szkolnego to jeden z najskuteczniejszych mechanizmów zwiększania odporności populacyjnej. Europejskie dane pokazują, że model szkolny generuje wskaźniki zaszczepienia na poziomie od 46% do nawet 93%, w porównaniu do zaledwie 40-50% w przypadku szczepień realizowanych wyłącznie w placówkach POZ^[4].  Społeczeństwo również dostrzega tę potrzebę – 68% ankietowanych uważa, że to właśnie szkoła powinna umożliwiać organizację szczepień, ułatwiając tym samym dostęp do profilaktyki zdrowotnej^[5]. Eksperci OPZCI wskazują jednak, że sam dostęp to nie wszystko. Ogromnym wyzwaniem pozostaje edukacja, gdyż aż 1/4 treści na temat wirusa HPV w mediach społecznościowych to dezinformacja. 

Doświadczenia z pierwszych lat funkcjonowania programu potwierdzają, że przeniesienie działań profilaktycznych do szkół przynosi pozytywne efekty. W roku szkolnym 2024/2025 chęć udziału w programie zgłosiło blisko 40% szkół podstawowych (ponad 5 200 placówek). Do tej pory w szkolnych gabinetach wykonano już niemal 85 tysięcy szczepień^[6].

Jak podkreśla prof. Paweł Koczkodaj: „Szczepienia w szkołach na pewno są jednym z najważniejszych elementów i ogniw szczepień przeciwko HPV w ramach Narodowego Programu Szczepień Przeciwko HPV. Widzimy z różnych badań naukowych, z analiz, że jest to miejsce, w którym najwięcej młodzieży i dzieci przyjmuje szczepienia. Program Szczepień Przeciwko HPV ruszył w 2023 roku, właściwie w połowie 2023 roku, więc jesteśmy nadal na początku drogi, w szczególności w porównaniu z innymi krajami. Nadal uczymy się w jakiś sposób zachęcać rodziców do tego, aby szczepili swoje dzieci także w szkołach. Dlatego bardzo istotna pozostaje ta edukacja zdrowotna prowadzona w kampaniach medialnych, ogólnopolskich, ale także indywidualnie z rodzicami w szkołach”

Eksperci OPZCI rekomendują również wdrożenie sprawdzonych rozwiązań systemowych. Jak wskazuje prof. Koczkodaj, skokowy wzrost uczestnictwa w programie nastąpiłby w momencie uruchomienia ogólnopolskiego systemu wysyłania imiennych zaproszeń do rodziców. Dowody naukowe z zakresu profilaktyki onkologicznej potwierdzają bardzo wysoką skuteczność systemów typu call-recall, polegających na aktywnym zapraszaniu i przypominaniu o kolejnych dawkach.

Efekt zdrowotny priorytetem decydentów

Przedstawiciele Ministerstwa Zdrowia zapewniają, że celem prowadzonych działań jest mierzalny zysk w postaci ochrony zdrowia społeczeństwa, a program będzie kontynuowany zgodnie z harmonogramem do 2030 roku.

Jak wyjaśniła Joanna Kujawa, Naczelnik w Ministerstwie Zdrowia podczas posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Przeciwdziałania Wirusowi HPV i Chorobom z Nim Powiązanym (28.04) z perspektywy państwowego systemu ochrony zdrowia nadrzędny jest efekt zdrowotny.

Wskazała, że wybór populacji przed ukończeniem 14. roku życia jako głównej osi programu podyktowany jest przesłankami medycznymi, ponieważ w tej grupie wiekowej badania kliniczne wykazują najlepszą odpowiedź immunologiczną.

Ministerstwo Zdrowia potwierdza jednocześnie w odpowiedzi na apele ekspertów, że uczynienie szczepień przeciw HPV szczepieniami obowiązkowymi nadal pozostaje priorytetem. Zmiana ta wymaga jednak uzgodnień legislacyjnych z Ministerstwem Finansów oraz wypracowania odpowiednich mechanizmów refundacyjnych po stronie Narodowego Funduszu Zdrowia.