Według Światowej Organizacji Zdrowia dzięki profilaktyce można zapobiec 30-50 proc. nowotworów. Europejski kodeks walki z rakiem wśród najważniejszych zaleceń wymienia m.in. niepalenie tytoniu, utrzymywanie prawidłowej masy ciała, aktywność fizyczną, szczepienia przeciwko HPV i WZW typu B oraz udział w badaniach przesiewowych. Te ostatnie pozwalają wykryć chorobę lub zmiany przedrakowe jeszcze u osób, które nie mają objawów.
„Obecnie w Polsce funkcjonują trzy programy profilaktyczne. Jest to program profilaktyki raka piersi, skierowany do kobiet od 45. do 74. roku życia. Badaniem, które proponujemy i do którego zachęcamy jest mammografia. Obecnie zgłaszalność na badania mammograficzne kształtuje się mniej więcej między 20 a 25 proc. Drugim programem jest program profilaktyki raka szyjki macicy, skierowany do kobiet od 25. do 64. roku życia. Testem wykonywanym w ramach programu jest test HPV HR, który określa, czy w wymazie znajduje się DNA wirusa brodawczaka ludzkiego” – mówi agencji Newseria Dagmara Mokwa, zastępca kierownika Zakładu Profilaktyki Nowotworów Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – PIB.
Według najnowszych danych Ministerstwa Zdrowia w ciągu ostatnich dwóch lat z programu profilaktyki raka piersi skorzystało 32,77 proc. uprawnionych kobiet. W przypadku profilaktyki raka szyjki macicy na 1 sierpnia br. odsetek ten wynosił 15,22 proc., wobec 12,5 proc. w 2025 roku i 13,2 proc. w I kwartale 2026 roku. Wolnych terminów na badania nie brakuje. Na początku sierpnia w centralnej e-rejestracji na kolejne 90 dni dostępnych było ponad 384 tys. terminów na mammografię i ponad 445 tys. na test HPV HR. Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało również dodatkowe przypomnienia o badaniach. W drugiej połowie sierpnia blisko 35 tys. kobiet ma otrzymać SMS z przypomnieniem o mammografii, a kolejne blisko 25 tys. – powiadomienie w aplikacji mojeIKP.
Od 1 sierpnia podstawowym badaniem w programie profilaktyki raka szyjki macicy jest test HPV HR, wykrywający DNA wysokoonkogennych typów wirusa brodawczaka ludzkiego. Ministerstwo Zdrowia podaje, że w pilotażu z udziałem ponad 33 tys. kobiet test okazał się blisko dwukrotnie skuteczniejszy od cytologii w wykrywaniu ryzyka raka i stanów przedrakowych szyjki macicy.
„Ze względu na ogromne zainteresowanie nowym testem proponowanym w programie od 1 sierpnia zauważamy bardzo dużą zgłaszalność zarówno kobiet młodych, tych 25-26-letnich, jak i pań starszych. Wychodzimy z zapaści mniej więcej 10-12-proc. zgłaszalności z ogromną nadzieją, że nowy test da nam bardzo duży wzrost zgłaszalności. Natomiast na razie jest to jeszcze bardzo niewystarczający procent” – ocenia Dagmara Mokwa.
Niskie zainteresowanie dotyczy również badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego. W I kwartale 2026 roku z programu skorzystało 15,9 proc. osób, które mogą się do niego zgłosić. W całym 2025 roku było to 15,84 proc. Program obejmuje osoby w wieku 50-65 lat, a także młodsze, w wieku 40-49 lat, jeśli rak jelita grubego został rozpoznany u ich krewnego pierwszego stopnia.
NFZ szacuje, że z programu może skorzystać ok. 8 mln Polaków. Co roku raka jelita grubego rozpoznaje się u ok. 18 tys. osób, a choroba może się rozwijać bezobjawowo nawet przez kilka lat. Według Narodowego Portalu Onkologicznego udział w badaniach przesiewowych może zapobiec rozwojowi tego nowotworu w 60-90 proc. przypadków. Kolonoskopia pozwala bowiem nie tylko wykryć zmiany przedrakowe, ale również usunąć polipy o wielkości do 15 mm.
„Wystarczy być osobą ubezpieczoną, spełniać kryterium wieku i po prostu zgłosić się na badanie. Nie jest potrzebne skierowanie, więc nie wymaga to wcześniejszej wizyty u lekarza, czy u lekarza POZ, czy lekarza specjalisty. Po prostu nasza świadomość i troska o samych siebie powinny skłaniać do wykonania takich badań jak kolonoskopia, test HPV HR oraz badanie mammograficzne” – przekonuje ekspertka NIO.
Od października do trzech funkcjonujących programów badań przesiewowych ma dołączyć program wczesnego wykrywania raka płuca z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK). Rak płuca jest w Polsce najczęstszą przyczyną zgonów z powodu nowotworów. Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów w 2023 roku rozpoznano 21 045 nowych przypadków, a z powodu tej choroby zmarło 22 155 osób. Rak płuca odpowiadał za 25,4 proc. zgonów nowotworowych wśród mężczyzn i 18,6 proc. wśród kobiet.
Źródło: biznes.newseria.pl.
