USG piersi czy mammografia? Co powinno decydować o wyborze badania

USG piersi czy mammografia – które badanie jest lepsze?

To pytanie zadaje sobie wiele kobiet. Trzeba jednak pamiętać, że nie ma jednego badania, które byłoby najlepsze dla każdej pacjentki. USG piersi i mammografia wykorzystują różne technologie, dlatego mogą dostarczać odmiennych informacji. W wielu sytuacjach nie mogą się zastąpić, ale się uzupełniają.

Na wybór badania wpływają między innymi:

wiek,
obecność objawów,
gęstość i budowa piersi,
indywidualne ryzyko zachorowania na raka piersi,
wcześniejsze wyniki badań,
cel badania – profilaktyczny lub diagnostyczny.

U części kobiet lekarz może zalecić oba te badania, a w określonych sytuacjach dodatkowo rezonans magnetyczny piersi (MRI). W oficjalnych wytycznych ACR ( ang. American College of Radiology) – amerykańskiej organizacji medycznej zrzeszającej specjalistów z dziedziny radiologii, radioterapii i fizyki medycznej – podkreślono, że dobór badań uzupełniających zależy zarówno od gęstości piersi, jak i kategorii ryzyka zachorowania.

USG piersi a mammografia – najważniejsze różnice

Podstawowa różnica między badaniami wynika z zastosowanego zjawiska fizycznego. USG nie wykorzystuje promieniowania jonizującego i pozwala m.in. określić, czy zmiana jest lita, płynowa lub ma charakter mieszany. Z kolei mammografia wykorzystuje niskodawkowe promieniowanie rentgenowskie i pozostaje podstawową metodą obrazowania stosowaną w badaniach przesiewowych raka piersi.

W poniższej tabeli przedstawiamy najważniejsze różnice pomiędzy badaniami:

Cecha	USG piersi	Mammografia
Technologia	Fale ultradźwiękowe	Promieniowanie rentgenowskie
Promieniowanie jonizujące	Nie	Tak, w niewielkiej dawce
Ocena zmian litych i torbieli	Bardzo dobra	Możliwa, ale mniej swoista pod tym względem
Wykrywanie mikrozwapnień	Ograniczone	Bardzo dobre
Znaczenie w badaniach przesiewowych	Uzupełniające u wybranych kobiet	Podstawowe
Przydatność przy gęstych piersiach	Może mieć rolę uzupełniającą	Czułość może być obniżona
Ucisk piersi	Nie	Tak
Przygotowanie	Niewymagane	W dniu badania warto unikać kosmetyków pod pachami i na piersiach

Na czym polega USG piersi?

USG piersi wykorzystuje fale ultradźwiękowe do tworzenia obrazu tkanek. Podczas USG lekarz przesuwa po skórze piersi głowicę aparatu pokrytą żelem i obserwuje obraz na monitorze w czasie rzeczywistym.

USG umożliwia między innymi:

ocenę budowy tkanek piersi,
różnicowanie zmian litych i wypełnionych płynem,
ocenę torbieli,
charakterystykę guzków,
ocenę niektórych zmian wykrytych wcześniej w mammografii lub rezonansie magnetycznym.

USG jest wykorzystywane m.in. do oceny nieprawidłowości wykrytych w badaniu fizykalnym oraz zmian stwierdzonych wcześniej w mammografii lub rezonansie magnetycznym.

Czy USG piersi wykrywa raka?

USG może ukazać zmianę, która wzbudzi podejrzenie nowotworu, ale samo badanie obrazowe nie zawsze pozwala jednocześnie określić, czy zmiana jest łagodna, czy też złośliwa.

Jeżeli widoczny obraz będzie niepokojący, lekarz może zalecić dalszą diagnostykę, w tym biopsję piersi. Ostateczne rozpoznanie rodzaju podejrzanej zmiany może wymagać badania histopatologicznego pobranego wycinka.

USG ma również ograniczenia. Nie zastępuje mammografii w badaniach przesiewowych, a niektóre nieprawidłowości mogą być trudniejsze do wykrycia.

Jak przygotować się do USG piersi?

USG piersi nie wymaga szczególnego przygotowania. Warto zabrać ze sobą wyniki poprzednich badań. Porównanie aktualnego obrazu z wcześniejszymi może ułatwić ocenę zmian w czasie.

USG piersi można wykonywać niezależnie od dnia cyklu miesiączkowego, jednak dla wielu kobiet najwygodniej będzie zgłosić się na badanie w pierwszej połowie cyklu, gdy piersi nie są napięte i bolesne. Dodatkowo obrzęk piersi przed miesiączką może niekiedy utrudnić badanie.

Nie należy jednak odkładać diagnostyki nowego guzka lub innego niepokojącego objawu wyłącznie po to, aby dopasować badanie do określonej fazy cyklu.

USG piersi w ciąży i podczas karmienia

USG nie wykorzystuje promieniowania jonizującego i odgrywa ważną rolę w diagnostyce zmian w piersi w ciąży i okresie laktacji. Nie oznacza to jednak, że jest jedynym możliwym badaniem. Rodzaj obrazowania zależy od wieku, objawu oraz sytuacji klinicznej. W uzasadnionych przypadkach można wykonać również mammografię diagnostyczną.

Nowy lub utrzymujący się guzek powinien zostać oceniony niezależnie od tego, czy kobieta jest w ciąży, czy karmi piersią.

Na czym polega mammografia?

Mammografia to badanie wykorzystujące niewielką dawkę promieniowania rentgenowskiego. Pierś umieszczana jest pomiędzy elementami aparatu i uciskana. Kompresja zmniejsza grubość obrazowanej piersi, ogranicza nakładanie się struktur i umożliwia uzyskanie dobrej jakości obrazu.

Mammografia przesiewowa służy do wykrywania raka piersi przed pojawieniem się objawów.

Co mammografia wykrywa lepiej niż USG?

W mammografii istnieje możliwość uwidocznienia drobnych zwapnień oraz innych zmian, które mogą być trudniejsze do oceny w USG.

Mammografia może także wykazać:

niewyczuwalne guzki,
asymetrie,
zaburzenia architektury piersi,
zmiany widoczne dopiero po porównaniu z wcześniejszymi badaniami.

Dlatego prawidłowy wynik USG nie oznacza automatycznie, że mammografia nie może dostarczyć dodatkowych informacji.

Jak przygotować się do mammografii?

W dniu mammografii najlepiej nie stosować na piersi i okolice pach dezodorantu, antyperspirantu, talku, pudru, kremów ani balsamów. Niektóre kosmetyki mogą pozostawiać na obrazie mammograficznym tzw. artefakty utrudniające jego interpretację.

Warto również zabrać ze sobą zapisy wcześniejszych badań, szczególnie jeśli wykonywano je w innej placówce. Dzięki temu będzie łatwo porównać aktualny obraz piersi z poprzednimi.

Przed badaniem należy poinformować personel m.in. o:

możliwości ciąży,
wcześniejszych operacjach piersi,
aktualnych objawach,
stosowaniu hormonów,
osobistym lub rodzinnym wywiadzie raka piersi.

Czy mammografię trzeba robić w określonym dniu cyklu?

Nie jest to konieczne. Jeśli piersi przed miesiączką są tkliwe, można zaplanować mammografię na okres po miesiączce, aby poprawić komfort badania. Ucisk piersi może powodować pewien dyskomfort, który zazwyczaj trwa kilka-kilkanaście minut.

Jeśli jednak występuje niepokojący objaw, nie należy opóźniać diagnostyki tylko z powodu fazy cyklu.

Mammografia na NFZ – od jakiego wieku?

W ramach Programu profilaktyki raka piersi bezpłatna mammografia na NFZ jest dostępna dla kobiet w wieku 45-74 lata, które spełniają kryteria programu. Do badania kwalifikują się kobiety, które:

nie wykonywały mammografii w ciągu ostatnich dwóch lat,
zakończyły okres 5 lat od leczenia chirurgicznego raka piersi pozostają w trakcie uzupełniającej hormonoterapii (HT) – badanie co 12 miesięcy,
zakończyły leczenie raka piersi i 5-letni proces monitorowania po zakończonym leczeniu – badanie co 12 miesięcy.

Jeśli wynik badania jest prawidłowy, a kobieta nie chorowała w przeszłości na raka piersi, kolejna mammografia jest standardowo wykonywana po dwóch latach. Co ważne, na badanie w ramach programu profilaktycznego nie jest potrzebne skierowanie.

USG dla młodych, mammografia dla starszych – czy to prawda?

Takie stwierdzenie stanowi spore uproszczenie. Biorąc pod uwagę istniejące od lat zalecenia i programy przesiewowe finansowe przez NFZ, w świadomości społecznej utrwala się dość sztywny podział, oparty na wieku kobiety.

Zwyczajowo, zgodnie z programem profilaktycznym mammografia jest zalecana kobietom, które skończyły 45 lat. Z kolei pierwsze, profilaktyczne USG jest najczęściej rekomendowane kobietom po 20 r. ż. Na podstawie jego wyniku specjalista informuje, za jaki czas powinno zostać powtórzone – zazwyczaj po 1-2 latach.

W rzeczywistości na wybór formy diagnostyki powinny wpływać także inne czynniki, m.in. gęstość piersi. Tkanka piersiowa składa się z tkanki tłuszczowej oraz tkanki włóknisto-gruczołowej. Na podstawie ich wzajemnych proporcji w mammografii wyróżniamy cztery kategorie gęstości piersi:

kategoria A – piersi niemal całkowicie tłuszczowe,
kategoria B – rozproszone obszary tkanki włóknisto-gruczołowej, piersi często określane jako tłuszczowo-gruczołowe,
kategoria C – piersi heterogenicznie gęste; gęsta tkanka może przesłaniać niewielkie zmiany,
kategoria D – piersi ekstremalnie gęste; gęsta tkanka obniża czułość mammografii.

U młodszych kobiet częściej występują piersi zawierające więcej tkanki włóknisto-gruczołowej. Tak gęsta tkanka może utrudniać wykrywanie części nowotworów w mammografii, ponieważ zarówno tkanka włóknisto-gruczołowa, jak i wiele zmian nowotworowych są na mammografii jasne.

Wraz z wiekiem w organizmie następują zmiany hormonalne, które zwykle powodują przekształcenie budowy piersi z włóknisto-gruczołowych w tłuszczowo-gruczołowe lub tłuszczowe. Zmiany te są indywidualne, występują w różnym wieku i na różnym poziomie.

Co bardzo ważne – „częściej występująca” gęstość piersi w danej grupie wiekowej oznacza, że pewna grupa kobiet ma inną budowę piersi: istnieją młode kobiety z piersiami z przewagą tkanki tłuszczowej oraz dojrzałe, których piersi mają przewagę tkanki gruczołowej. Dlatego nie można przyjąć, że młodsza kobieta zawsze powinna mieć wykonane tylko USG, a starsza wyłącznie mammografię.

Dlaczego coraz częściej mówi się o gęstości piersi?

Gęstość piersi jest ważna zarówno dlatego, że wpływa na czułość mammografii, jak i dlatego, że sama wiąże się ze zwiększonym ryzykiem raka piersi.

Jak wspomnieliśmy, tkanka włóknisto-gruczołowa pochłania promieniowanie rentgenowskie i na mammogramie jest jasna. Podobnie wygląda wiele nowotworów piersi, co może utrudniać rozpoznanie guza.

Dodatkowo, wraz ze wzrostem gęstości piersi, rośnie ryzyko wystąpienia raka. W porównaniu z piersiami niemal całkowicie tłuszczowymi ryzyko może być około 4-6-krotnie wyższe; w porównaniu z przeciętną populacją wzrost ryzyka jest mniejszy, około dwukrotny.

Coraz więcej lekarzy już podczas pierwszego USG informuje pacjentki, jaką gęstość mają ich piersi. Nie oznacza to automatycznej konieczności wykonania mammografii u każdej kobiety z piersiami tłuszczowymi lub tłuszczowo-gruczołowymi, ale w przypadku podejrzenia nieprawidłowości taka informacja będzie mieć znaczenie.

Jeśli wiedząc o budowie piersi niepokoisz się, że USG lub mammografia jest niewystarczająca, spytaj swojego lekarza o możliwość wykonania dodatkowego badania.

Kiedy warto pilnie zgłosić się do lekarza?

Ze statystyk wynika, że większość kobiet, które chorują na raka piersi, pierwsze niepokojące objawy zauważyła samodzielnie. Na co więc zwrócić szczególną uwagę? Konsultacji lekarskiej i diagnostyki wymagają m.in.:

nowo wyczuwalny guzek lub stwardnienie w piersi albo pod pachą,
nowe wciągnięcie brodawki lub zmiana jej kształtu,
samoistny, zwłaszcza krwisty, wyciek z brodawki,
niepokojące zmiany skóry piersi, np. owrzodzenie, utrzymujące się zaczerwienienie lub objaw skórki pomarańczowej.

W przypadku pojawienia się nowego niepokojącego objawu nie należy odkładać konsultacji do czasu kolejnego rutynowego badania przesiewowego.

FAQ – najczęstsze pytania o USG piersi i mammografię

Czy USG piersi może zastąpić mammografię?

Nie w każdej sytuacji. Mammografia jest podstawową metodą badań przesiewowych, natomiast USG pełni ważną funkcję diagnostyczną i uzupełniającą u wybranych pacjentek

Czy mammografia boli?

Ucisk piersi może powodować krótkotrwały dyskomfort. Jeśli piersi są szczególnie tkliwe przed miesiączką, badanie wykonane po miesiączce może być lepiej tolerowane.

Czy USG piersi trzeba wykonywać raz w roku?

Nie istnieje jeden uniwersalny harmonogram właściwy dla wszystkich kobiet. Częstotliwość badań zależy m.in. od wieku, objawów, indywidualnego ryzyka i wcześniejszych wyników.

Czy można wykonać USG piersi podczas miesiączki?

Tak. Nie ma konieczności rezygnowania z badania z powodu miesiączki, szczególnie jeżeli istnieją wskazania diagnostyczne.

Bibliografia: