Palenie jest bardzo ważnym, ale nie jedynym czynnikiem ryzyka
Związek między paleniem tytoniu a rakiem pęcherza moczowego jest dobrze udokumentowany. Zgodnie z wytycznymi European Association of Urology (EAU) palenie odpowiada za około połowę przypadków raka pęcherza. Substancje rakotwórcze zawarte w dymie tytoniowym przedostają się do krwi, są filtrowane przez nerki, a następnie trafiają do moczu, gdzie mogą oddziaływać na komórki wyściełające pęcherz.
To jednak tylko część obrazu. Rak pęcherza jest chorobą o złożonej etiologii, a jego rozwój może być związany z wieloma różnymi czynnikami. Co ważne, występowanie czynnika ryzyka nie oznacza, że dana osoba zachoruje. Działa to również w drugą stronę – choroba może pojawić się u osoby, u której nie stwierdza się żadnego z dobrze poznanych czynników ryzyka.
Substancje chemiczne w miejscu pracy
Jednym z najważniejszych czynników ryzyka poza paleniem jest długotrwałe narażenie zawodowe na niektóre substancje chemiczne. Szczególne znaczenie przypisuje się m.in. aminom aromatycznym, wielopierścieniowym węglowodorom aromatycznym i niektórym innym związkom występującym w przemyśle.
Historycznie podwyższone ryzyko obserwowano m.in. w zawodach związanych z produkcją lub wykorzystaniem barwników, farb, gumy, tekstyliów, skóry, metali czy produktów ropopochodnych. EAU wskazuje ekspozycję zawodową jako drugi pod względem znaczenia czynnik ryzyka raka pęcherza.
Wiek, historia rodzinna i predyspozycje genetyczne
Ryzyko raka pęcherza wzrasta wraz z wiekiem. Narodowy Portal Onkologiczny wskazuje, że około 9 na 10 osób z tym nowotworem ma ponad 55 lat. Choroba częściej występuje również u mężczyzn.
Znaczenie może mieć także historia rodzinna. National Cancer Institute (NCI) wymienia występowanie raka pęcherza u krewnych oraz określone zmiany genetyczne wśród czynników, które mogą wiązać się z większym ryzykiem zachorowania.
Nie oznacza to jednak, że każde zachorowanie występujące w rodzinie jest dziedziczne ani że na podstawie samego wywiadu rodzinnego można ustalić przyczynę choroby u konkretnej osoby.
Przebyta radioterapia, niektóre leki i przewlekłe choroby pęcherza
Na ryzyko raka pęcherza mogą wpływać również niektóre wcześniejsze metody leczenia. Wśród znanych czynników wymienia się przebytą radioterapię w obrębie miednicy oraz stosowanie określonych leków przeciwnowotworowych, m.in. cyklofosfamidu i ifosfamidu.
Znaczenie może mieć także przewlekłe drażnienie lub stan zapalny pęcherza. NCI zwraca uwagę m.in. na długotrwałe stosowanie cewników moczowych. W niektórych częściach świata czynnikiem ryzyka jest również zakażenie pasożytem Schistosoma haematobium, powodującym schistosomatozę.
Do opisywanych czynników środowiskowych należy ponadto długotrwała ekspozycja na arsen znajdujący się w wodzie pitnej.
Nie paliłeś? To nie znaczy, że możesz wykluczyć raka pęcherza
Palenie pozostaje najważniejszym modyfikowalnym czynnikiem ryzyka raka pęcherza i rezygnacja z tytoniu ma istotne znaczenie dla profilaktyki. Nie oznacza to jednak, że osoby, które nigdy nie paliły, nie mogą zachorować.
Przykładem jest Tomasz Kammel, który kilka dni temu poinformował publicznie o rozpoznaniu złośliwego nowotworu pęcherza. Jak podkreślał, nigdy nie palił papierosów, unikał używek, regularnie uprawiał sport i dbał o zdrowie. W jego przypadku istotnym elementem wywiadu jest również fakt, że wcześniej na raka pęcherza chorował jego ojciec. Historia rodzinna może wiązać się ze zwiększonym ryzykiem zachorowania, ale nie pozwala wskazać przyczyny choroby u konkretnego pacjenta.
Szczególnej uwagi wymaga krwiomocz, czyli obecność krwi w moczu. Jego wystąpienie powinno skłonić do konsultacji z lekarzem i ustalenia przyczyny objawu.
Rak pęcherza może rozwinąć się także u osób bez historii palenia, a czasem również bez innych znanych czynników ryzyka. Dlatego niepokojących objawów ze strony układu moczowego nie należy bagatelizować tylko dlatego, że dana osoba prowadzi zdrowy tryb życia.
Bibliografia:
- Narodowy Portal Onkologiczny. „Pęcherz moczowy – etiologia i czynniki ryzyka”. Etiologia i czynniki ryzyka raka pęcherza – Narodowy Portal Onkologiczny,
- European Association of Urology (EAU). „EAU Guidelines on Non-muscle-invasive Bladder Cancer – Epidemiology, Aetiology and Pathology,
- National Cancer Institute (NCI). „Bladder Cancer Causes and Risk Factors”,
- TVN. „Tomasz Kammel wyznał, że wykryto u niego złośliwy nowotwór. Na ten sam typ raka chorował jego ojciec”.
