Badanie „RADiation Therapy TERMinology”, bo o nim mowa, prowadzone jest pod kierownictwem dr n. med. i n. o zdr. Dominika Wawrzuty z Zakładu Radioterapii II NIO. Projekt uzyskał finansowanie Narodowego Centrum Nauki w ramach konkursu MINIATURA 9 i będzie realizowany do końca bieżącego roku, angażując grupę trzech tysięcy pacjentów z Polski i Stanów Zjednoczonych.
Język medyczny a emocje pacjenta
Radioterapia pozostaje jedną z kluczowych metod leczenia nowotworów, jednak jej społeczny odbiór wciąż bywa obciążony lękiem, nieporozumieniami i utrwalonymi stereotypami. Projekt dr Dominika Wawrzuty koncentruje się na pytaniu, czy terminologia stosowana w komunikacji medycznej może nieświadomie wpływać na poziom obaw pacjentów oraz ich zaufanie do proponowanej terapii.
"W psychologii i ekonomii od lat opisuje się zjawisko tzw. framingu, czyli wpływu sposobu formułowania komunikatu na decyzje ludzi. Dotychczas nie analizowano go jednak systematycznie w kontekście nazewnictwa procedur onkologicznych. Nasze badanie sprawdzi, czy różne określenia tej samej metody leczenia mogą zmieniać poczucie bezpieczeństwa, poziom lęku oraz gotowość do podjęcia terapii" - wyjaśnia dr Dominik Wawrzuta.
Główną hipotezą projektu jest założenie, że terminologia silnie kojarzona z promieniowaniem jonizującym może wywoływać wyższy poziom lęku i niższe poczucie bezpieczeństwa niż język neutralny, ściśle medyczny. Badanie koncentruje się na tym, jak nomenklatura używana w rozmowie z pacjentem może wpływać na te obszary.
Jak podkreśla badacz, problem ten wpisuje się w szerszy kontekst dezinformacji zdrowotnej:
"Badania wskazują, że nawet 90% pacjentów onkologicznych w trakcie choroby styka się z dezinformacją dotyczącą leczenia. Nie dotyczy to wyłącznie mediów społecznościowych. Analizy prasy amerykańskiej pokazują, że znaczna część publikacji o radioterapii eksponuje ryzyko kosztem rzetelnego opisu korzyści, co może wzmacniać obawy pacjentów" - mówi dr Wawrzuta.
"Walka z dezinformacją nie polega jedynie na prostowaniu faktów. Kluczowe znaczenie ma również sposób komunikowania informacji. Jeśli słownictwo medyczne budzi lęk, pacjent może być bardziej podatny na niesprawdzone przekazy i alternatywne metody leczenia. Jednocześnie niepotrzebny stres może nasilać efekt nocebo, czyli obniżać komfort terapii oraz zaufanie do zespołu medycznego" - dodaje.
Dlaczego słowa mają znaczenie w onkologii
Bezpośrednią inspiracją dla projektu były wyniki badania zespołu dr Dominika Wawrzuty opublikowanego w artykule pt. "The rise of negative portrayals of radiation oncology: A textual analysis of media news" (pol. „Wzrost negatywnego przedstawiania radioterapii onkologicznej: analiza treści doniesień medialnych”) w 2024 roku w czasopiśmie Radiotherapy and Oncology, oficjalnym periodyku European Society for Radiotherapy and Oncology. Jak podkreśla ekspert, analiza artykułów publikowanych na łamach The New York Times na przestrzeni ponad stu lat ujawniła niepokojący trend: mimo ogromnego postępu technologicznego i rosnącej skuteczności leczenia, radioterapia coraz częściej przedstawiana jest w kontekście budzącym obawy.
Zespół badawczy zauważył również, że materiały o bardziej niepokojącym wydźwięku częściej wykorzystywały w tytułach słowo „radiation” (promieniowanie) - termin kojarzony z katastrofami nuklearnymi czy bronią atomową. Tego rodzaju skojarzenia mogą wzmacniać lęk odbiorców i wpływać na sposób interpretacji przekazu.
Wnioski te doprowadziły badaczy do zasadniczego pytania: czy podobny mechanizm może działać również w gabinecie lekarskim? Innymi słowy, czy słowa używane w rozmowie z pacjentem mogą nieświadomie zwiększać jego niepokój jeszcze przed rozpoczęciem leczenia i kształtować postrzeganie terapii? Odpowiedzi na te pytania ma dostarczyć realizowany w NIO projekt badawczy.
Ku medycynie bardziej zorientowanej na pacjenta
Projekt zaplanowano na 12 miesięcy. Prace rozpoczęły się w styczniu, a publikacja wyników przewidywana jest pod koniec roku. Ze względu na międzynarodowy charakter badania, techniczna realizacja ankiet prowadzona będzie we współpracy z partnerami zapewniającymi panele badawcze w Polsce i w Stanach Zjednoczonych, co pozwoli dotrzeć do reprezentatywnej populacji respondentów.
"Badanie obejmie około 3000 dorosłych uczestników - po 1500 w Polsce i w USA. Będzie to randomizowany eksperyment ankietowy. Respondenci otrzymają opis tej samej sytuacji klinicznej, różniący się jedynie nazwą proponowanej terapii, a następnie odpowiedzą na pytania dotyczące swoich odczuć, poziomu lęku, postrzeganego bezpieczeństwa oraz potencjalnych decyzji terapeutycznych" - wyjaśnia dr Dominik Wawrzuta.
Rezultatem projektu ma być pogłębione zrozumienie, w jaki sposób komunikacja medyczna wpływa na emocje i decyzje pacjentów. Uzyskane wyniki posłużą do opracowania rekomendacji dotyczących rozmowy z chorymi poddawanymi radioterapii - tak, aby ograniczać niepotrzebny stres i lęk, wzmacniać poczucie bezpieczeństwa, przeciwdziałać dezinformacji oraz wspierać świadome podejmowanie decyzji terapeutycznych.
"Projekt wpisuje się w szerszy nurt medycyny zorientowanej na pacjenta, w której skuteczność leczenia zależy nie tylko od technologii i procedur, lecz także od jakości komunikacji. Lepsze zrozumienie roli języka w medycynie może przyczynić się do budowania zaufania do terapii onkologicznych oraz poprawy doświadczeń pacjentów w trakcie leczenia" - podsumowuje dr Wawrzuta.
