Czy podczas leczenia onkologicznego można jeść grzyby?
19 października 2026 / Informacje dla chorych

Czy podczas leczenia onkologicznego można jeść grzyby?

Justyna Golian

Podczas leczenia nowotworu grzyby mogą być elementem diety, o ile są dobrze tolerowane i nie ma indywidualnych przeciwwskazań związanych ze stanem zdrowia lub działaniami niepożądanymi terapii. Dotyczy to m.in. pieczarek, boczniaków, kurek, borowików czy shiitake. Inaczej należy jednak traktować skoncentrowane ekstrakty i suplementy zawierające reishi, turkey tail, shiitake czy Agaricus blazei. Zawierają one większe ilości biologicznie aktywnych substancji i mogą wpływać na organizm w sposób istotny farmakologicznie. Z tego powodu podczas chemioterapii, hormonoterapii, immunoterapii lub terapii celowanej nie powinny być stosowane bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.

Dodaj nas do listy preferowanych źródeł w Google, aby nasze materiały częściej pojawiały się w Twoich wynikach wyszukiwania.

Google Dodaj w Google

Warto pamiętać, że grzyby mogą być trudniejsze do strawienia, ponieważ ich ściany komórkowe zawierają m.in. chitynę i β-glukany, których trawienie jest ograniczone; część tych związków dociera do dalszych odcinków przewodu pokarmowego. Dla osoby bez dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego zwykle nie stanowi to problemu, jednak w przypadku wystąpienia np. nudności, biegunki, uczucia pełności – ich tolerancja może być jednak mniejsza.

Najważniejsze informacje

  • Jadalne grzyby mogą być elementem diety podczas leczenia onkologicznego, jeśli są dobrze tolerowane i nie ma indywidualnych przeciwwskazań do ich spożywania.
  • Grzyby zawierają składniki, które przy dolegliwościach ze strony przewodu pokarmowego mogą być gorzej tolerowane.
  • Suplementy, ekstrakty i sproszkowane preparaty z grzybów różnią się od grzybów spożywanych jako element posiłku, ponieważ mogą dostarczać większych ilości biologicznie aktywnych substancji. Z tego powodu mogą wiązać się zarówno z ryzykiem interakcji z lekami, jak i z wystąpieniem działań niepożądanych.
  • Reishi, turkey tail oraz preparaty takie jak PSK czy lentinan były i nadal są przedmiotem badań onkologicznych. Nie oznacza to jednak, że każdy produkt zawierający te grzyby lub ich składniki ma potwierdzoną skuteczność i bezpieczeństwo.

Czy grzyby podczas leczenia nowotworu są dozwolone?

W czasie leczenia onkologicznego nie ma potrzeby wykluczania grzybów z diety tylko dlatego, że pacjent otrzymuje chemioterapię, radioterapię, hormonoterapię lub immunoterapię. Najważniejsze jest utrzymanie odpowiedniej podaży energii, białka i pozostałych składników odżywczych oraz zapobieganie niedożywieniu. Dlatego sposób żywienia powinien być dostosowany do aktualnego stanu zdrowia pacjenta, jego apetytu, tolerancji poszczególnych produktów i występujących działań niepożądanych leczenia. Jeśli grzyby są dobrze tolerowane i nie powodują biegunki, nasilonych nudności, bólu brzucha ani trudności z przyjmowaniem pokarmów, nie ma potrzeby rezygnowania z niewielkich lub umiarkowanych porcji odpowiednio przygotowanych grzybów jadalnych.

Inaczej wygląda jednak sytuacja, gdy leczenie powoduje nasilone dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Wtedy priorytetem nie jest utrzymanie jak największej różnorodności produktów, ale takie skomponowanie posiłków, aby pacjent był w stanie je spożywać i pokrywać swoje zapotrzebowanie. Jeżeli grzyby nasilają dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, warto ograniczyć ich spożycie i wybierać produkty lepiej tolerowane. Nie ma korzyści z jedzenia ich „na siłę” tylko dlatego, że są produktem naturalnym lub zawierają biologicznie aktywne składniki.

Szczególnej ostrożności wymagają grzyby zbierane samodzielnie. Podczas leczenia onkologicznego zatrucie grzybami może prowadzić do odwodnienia, zaburzeń elektrolitowych lub uszkodzenia wątroby, a także utrudnić prowadzenie zaplanowanej terapii. Dlatego należy spożywać wyłącznie grzyby, co do których identyfikacji nie ma żadnych wątpliwości.

Czy grzyby są lekkostrawne?

Nie ma jednej medycznej klasyfikacji określającej wszystkie grzyby jako „ciężkostrawne” lub „lekkostrawne”, ale ich skład pozwala wyjaśnić, dlaczego niektóre z nich mogą być gorzej tolerowane przez część osób. Ściana komórkowa grzybów różni się od ściany komórkowej roślin. Zawiera m.in. chitynę oraz β-glukany. Związki te w dużym stopniu opierają się działaniu ludzkich enzymów trawiennych i przechodzą do dalszych części przewodu pokarmowego, gdzie mogą być częściowo metabolizowane przez mikrobiotę jelitową.

Nie oznacza to jednocześnie, że organizm „nie trawi grzybów” albo że są one dla osoby leczonej onkologicznie szkodliwe. Część składników odżywczych obecnych w grzybach jest uwalniana i wchłaniana w przewodzie pokarmowym, natomiast część polisacharydów nie ulega pełnemu trawieniu i zachowuje się podobnie do błonnika pokarmowego.

Znaczenie ma przede wszystkim tolerancja. Jeżeli leczenie osłabia apetyt i szybko pojawia się uczucie sytości, duża porcja grzybów może utrudnić zjedzenie wystarczającej ilości innych produktów dostarczających więcej energii i białka, które w tym okresie są szczególnie ważne dla utrzymania prawidłowego stanu odżywienia. Podobna ostrożność jest uzasadniona przy biegunce, nasilonych wzdęciach czy innych objawach jelitowych.

Grzyby spożywcze, „medicinal mushrooms” i suplementy – dlaczego nie można ich traktować zamiennie?

W badaniach dotyczących zastosowania grzybów i ich składników jako uzupełnienia leczenia przeciwnowotworowego oceniano m.in. reishi (Ganoderma lucidum), turkey tail – Trametes versicolor (dawniej Coriolus versicolor), Agaricus blazei, shiitake (Lentinula edodes) oraz pieczarkę (Agaricus bisporus). Kluczowe jest jednak to, w jakiej postaci dany grzyb był badany – jako produkt spożywczy, sproszkowany owocnik, ekstrakt czy wyizolowany związek.

W wielu pracach najczęściej oceniano nie grzyby spożywane jako element diety, lecz przygotowane z nich ekstrakty, wyizolowane polisacharydy lub standaryzowane preparaty. Dlatego wyników takich badań nie można bezpośrednio odnosić ani do zwykłej porcji grzybów, ani do każdego suplementu zawierającego ten sam gatunek[1].

Dotyczy to m.in. reishi (Ganoderma lucidum), który jest wykorzystywany w części suplementów określanych jako „medicinal mushrooms”. Zawiera polisacharydy i triterpeny, dlatego jego składniki były przedmiotem badań nad możliwym wpływem na układ odpornościowy i procesy związane z rozwojem nowotworów. Nie oznacza to jednak, że reishi jest skuteczną metodą leczenia raka. Dotychczasowe dane kliniczne, w tym przegląd Cochrane, nie dostarczają wystarczających dowodów, aby uznać Ganoderma lucidum za skuteczne leczenie przeciwnowotworowe lub stosować go zamiast standardowej terapii[2].

W przypadku reishi uwagę zwraca się również na możliwość interakcji z lekami. W badaniu laboratoryjnym kwas ganoderowy A, jeden ze składników tego grzyba, hamował aktywność enzymów CYP3A4, CYP2D6 i CYP2E1, które uczestniczą w metabolizmie wielu leków. Nie potwierdza to, że każdy preparat reishi wywoła istotną klinicznie interakcję z lekami przeciwnowotworowymi, ale jest powodem do zachowania ostrożności. Szczególnie podczas aktywnego leczenia nie należy samodzielnie włączać skoncentrowanych ekstraktów reishi bez wcześniejszego omówienia tego z lekarzem lub farmaceutą.

Podobne rozróżnienie jest potrzebne w przypadku turkey tail – Trametes versicolor. Z tego grzyba otrzymuje się m.in. PSK, czyli polisacharyd K – standaryzowany preparat, który był stosowany w Japonii jako uzupełnienie standardowego leczenia niektórych nowotworów. PSK nie jest jednak tym samym co sproszkowany grzyb lub dostępny bez recepty suplement z Trametes versicolor. Wyników badań dotyczących PSK nie można więc automatycznie przenosić na wszystkie produkty zawierające turkey tail.

Dane dotyczące możliwych interakcji PSK z lekami przeciwnowotworowymi są ograniczone. W części badań PSK podawano razem z fluoropirymidynami i innymi lekami przeciwnowotworowymi, ale badań bezpośrednio oceniających farmakokinetyczne interakcje było niewiele. W badaniach z tegafurem nie wykazano istotnej interakcji farmakokinetycznej, jednak nie oznacza to, że każdy preparat Trametes versicolor można bezpiecznie łączyć z każdym schematem leczenia. Brak dowodu na interakcję nie jest równoznaczny z potwierdzeniem pełnego bezpieczeństwa[3].

Agaricus blazei jest przykładem grzyba, w przypadku którego opisywano możliwe działania niepożądane związane ze stosowaniem suplementów. W publikacjach przedstawiono przypadki ciężkich zaburzeń czynności wątroby u osób z chorobą nowotworową przyjmujących preparaty zawierające ten gatunek. W jednej serii przypadków u trzech osób stwierdzono poważne uszkodzenie wątroby, a u jednej z nich – zaburzenia pojawiły się ponownie po ponownym rozpoczęciu stosowania preparatu, co zwiększało podejrzenie związku z jego suplementacją[4].

Również w przypadku shiitake konieczne jest jego rozróżnienie między grzybem jako elementem diety od wyizolowanych z niego substancji stosowanych w badaniach. Lentinan jest β-glukanem pozyskiwanym z shiitake i był badany jako uzupełnienie standardowego leczenia, przede wszystkim w raku żołądka. Wyniki dotyczą jednak konkretnego, wyizolowanego preparatu, a nie spożywania shiitake jako żywności czy stosowania dowolnego suplementu zawierającego ten grzyb[5].

Najważniejsze jest rozróżnienie grzybów spożywanych jako żywność od ekstraktów, suplementów i wyizolowanych związków. Wyników badań nad jednym preparatem nie można odnosić do wszystkich produktów z tego samego grzyba. Suplementy grzybowe nie powinny zastępować standardowego leczenia przeciwnowotworowego ani być stosowane w sposób, który prowadzi do samodzielnej zmiany dawkowania, schematu lub czasu trwania terapii.

Interakcje suplementów grzybowych z lekami przeciwnowotworowymi

Suplementy i ekstrakty grzybowe mogą potencjalnie wpływać na działanie niektórych leków przeciwnowotworowych, ale dla większości takich połączeń nie ma wystarczających danych klinicznych, aby dokładni określić skalę tego ryzyka. Część informacji o możliwych interakcjach pochodzi z badań laboratoryjnych, dlatego nie można ich bezpośrednio przekładać na sytuację osoby leczonej onkologicznie. Dotyczy to m.in. reishi. Niektóre jego składniki mogą wpływać na aktywność enzymów z rodziny CYP, w tym CYP3A4 i CYP2D6, które uczestniczą w metabolizmie wielu leków[6].

Podobnie wygląda sytuacja w przypadku Ganoderma lucidum i Trametes versicolor. Preparaty z tych grzybów były stosowane jednocześnie z różnymi lekami przeciwnowotworowymi, jednak badań bezpośrednio oceniających ich wpływ na stężenie i metabolizm leków było niewiele. Brak opisanej interakcji nie powinien być więc traktowany jako potwierdzenie, że dane połączenie jest całkowicie bezpieczne.

Z tego względu podczas leczenia przeciwnowotworowego warto zachować szczególną ostrożność przy stosowaniu suplementów grzybowych, szczególnie jeśli terapia obejmuje leki metabolizowane przez enzymy CYP. Przed rozpoczęciem przyjmowania kapsułek, proszków lub ekstraktów z grzybów najlepiej omówić ich skład z onkologiem lub farmaceutą klinicznym.

Badania nad preparatami grzybowymi a ich stosowanie podczas leczenia

To, że dany grzyb lub jego składnik jest badany w onkologii, nie oznacza jeszcze, że jego skuteczność i bezpieczeństwo zostały potwierdzone. Badania kliniczne służą właśnie temu, aby sprawdzić, czy określony preparat działa, w jakiej dawce, u jakiej grupy osób i z jakim ryzykiem działań niepożądanych.

W przypadku grzybów ma to szczególne znaczenie, ponieważ w badaniach często stosuje się standaryzowane ekstrakty lub wyizolowane związki, a nie dostępne na rynku suplementy o różnym składzie i stężeniu substancji aktywnych.

Przegląd badań klinicznych dotyczących preparatów grzybowych stosowanych w onkologii wskazał na możliwe korzyści w niektórych obszarach, m.in. dotyczących jakości życia czy wybranych parametrów odpornościowych. Jednocześnie autorzy podkreślili istotne ograniczenia tych badań, takie jak niewielka liczba uczestników, różnice między stosowanymi preparatami i dawkami oraz niedoskonałości metodologiczne. Na tej podstawie nie ma obecnie wystarczających dowodów, aby rutynowo zalecać suplementy grzybowe osobom leczonym onkologicznie.

FAQ

Czy podczas chemioterapii można jeść pieczarki?

Zwykle tak. Nie ma dowodów wskazujących, że pieczarki spożywane jako żywność osłabiają działanie chemioterapii. Decydujące znaczenie ma tolerancja przewodu pokarmowego.

Czy grzyby są ciężkostrawne?

Zawierają chitynę, β-glukany i inne polisacharydy, które nie są w pełni trawione przez enzymy człowieka. Dlatego u części osób mogą powodować uczucie pełności, wzdęcia lub inne dolegliwości, szczególnie gdy przewód pokarmowy jest obciążony leczeniem.

Czy można jeść shiitake podczas leczenia?

Shiitake jako produkt spożywczy nie jest tym samym co lentinan lub skoncentrowany ekstrakt z shiitake. Nie ma podstaw do automatycznego wykluczania shiitake z diety, jeśli jest dobrze tolerowany.

Czy reishi można stosować podczas chemioterapii?

Nie powinno się samodzielnie rozpoczynać suplementacji reishi podczas terapii przeciwnowotworowej. Istnieją dane laboratoryjne wskazujące na możliwy wpływ składników reishi na enzymy CYP odpowiedzialne za metabolizm leków, natomiast danych klinicznych dotyczących wielu konkretnych połączeń nadal brakuje.

Czy skoro grzyb jest badany w onkologii, oznacza to, że działa?

Nie. Badanie kliniczne służy właśnie ustaleniu, czy dana interwencja jest skuteczna i bezpieczna. Sam fakt prowadzenia badań nie jest dowodem skuteczności.

Czy FDA zatwierdziła reishi lub turkey tail jako leczenie raka?

Nie. FDA nie zatwierdziła dostępnych suplementów z reishi ani turkey tail jako leków przeciwnowotworowych w USA.

Czy trzeba poinformować onkologa o suplementach z grzybów?

Tak. Szczególnie dotyczy to skoncentrowanych ekstraktów i preparatów wieloskładnikowych. Lekarz lub farmaceuta powinien znać pełny skład suplementu, aby móc ocenić możliwe interakcje i działania niepożądane.

Bibliografia:


[1] https://link.springer.com/article/10.1007/s11912-023-01408-2

[2] https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27045603/

[3] https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32724333/

[4] https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17105737/

[5] https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27501505/

[6] https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32285742/

Partnerzy