Od koncepcji do projektu legislacyjnego
Środowisko medyczne czeka na ośrodki kompetencji raka płuca od 15 lat. Teraz prace nad nimi wchodzą w kolejny etap.
„Jeżeli chodzi o ośrodki kompetencji, czyli tak zwane Lung Cancer Units, my już nie rozmawiamy o koncepcji rozwiązania, tylko mamy przygotowany projekt legislacyjny, który jest właśnie w konsultacjach wewnętrznych w Ministerstwie Zdrowia” – poinformowała Barbara Więckowska, dyrektor Departamentu Analiz i Strategii Ministerstwa Zdrowia.
Model wypracowano w konsultacjach z klinicystami. Zaakceptowała go Krajowa Rada Onkologii, a Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji wydała o nim pozytywną opinię. Zakłada m.in. określenie standardu diagnostyki, który uwzględnia kompletność badań, czas ich wykonania oraz jakość.
Koordynacja i opieka blisko domu
Ważnym elementem projektu jest koordynacja opieki nad pacjentem.
„Co ważne, model zakłada koordynację, więc mimo tego, że mamy trzy rozporządzenia, trzy różne formy diagnostyki, leczenia, rehabilitacji, chcemy, żeby pacjent miał ścieżkę skoordynowaną i dostępność, żeby była także blisko domu. Czyli nie chodzi o to, żeby wszystko było pod jednym dachem, ale żeby jednak były ośrodki wiodące, które będą koordynowały całą ścieżkę leczenia pacjenta” – wyjaśniła dyrektor Więckowska.
Rozwiązanie odpowiada koncepcji Lung Cancer Units, o którą środowisko kliniczne zabiega od lat. Prof. Tadeusz Orłowski, wiceprezes Polskiej Grupy Raka Płuca, przypomniał, że od początku zakładała ona tworzenie sieci ośrodków wiodących i satelitarnych. Ich współpraca miałaby m.in. pozwolić uniknąć powtarzania badań i usprawnić przepływ materiału diagnostycznego.
Kiedy model może zacząć działać?
Projektowane rozporządzenia przewidują 14-dniowy termin wejścia w życie. Uruchomienie modelu wymaga jednak również przygotowania rozwiązań informatycznych i produktów rozliczeniowych oraz zakontraktowania świadczeniodawców. Ministerstwo prowadzi te prace równolegle z Narodowym Funduszem Zdrowia.
„To nie jest kwestia lat, tylko kwestia miesięcy. Ale chciałabym jak najszybciej do konsultacji zewnętrznych ten model wysłać, licząc, że uwag nie będziemy mieli bardzo dużo, biorąc pod uwagę, ile już pracujemy nad tym rozwiązaniem, ale zawsze diabeł tkwi w szczegółach” – zaznaczyła Barbara Więckowska. Zadeklarowała też gotowość do monitorowania przyjętych rozwiązań i korygowania ich po wdrożeniu.
Które placówki zostaną ośrodkami kompetencji?
Ministerstwo Zdrowia nie zamierza odgórnie ustalać liczby Lung Cancer Units. O tym, czy placówka zostanie ośrodkiem kompetencji, ma decydować spełnienie określonych kryteriów. – „Ośrodki mają się bronić wynikami i doświadczeniem” – podkreśliła przedstawicielka resortu.
Ocena jakości leczenia i rejestr raka płuca
Eksperci zwracali uwagę, że konsolidacji świadczeń musi towarzyszyć systematyczna ocena jakości i wyników leczenia. W 2026 r. finansowanie stracił rejestr raka płuca, który powstał z inicjatywy polskich torakochirurgów. Prof. Orłowski wskazał, że jest on uznawany za jeden z najlepszych w Europie. Środowisko od dekady zabiega o jego formalne umocowanie w systemie ochrony zdrowia.
Przedstawicielka resortu poinformowała, że trwają prace nad nową ustawą o rejestrach medycznych, która wykorzysta możliwości platformy P1. Wskazała też na potrzebę opracowania wskaźników jakościowych dla Lung Cancer Units. Pozwoliłyby one oceniać funkcjonowanie poszczególnych ośrodków, także w kontekście płatności za jakość.
Dlaczego koordynacja jest dla pacjentów tak ważna?
Polska ma jeden z najnowocześniejszych w Europie programów lekowych w leczeniu raka płuca. Refunduje płynną biopsję, a od października 2026 r. realizuje ogólnopolski program badań przesiewowych z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej. Nie wszyscy pacjenci mogą jednak w pełni korzystać z tych możliwości. Jako jedne z ważniejszych wyzwań wskazano zbyt długą i rozproszoną diagnostykę, nierówny dostęp do świadczeń oraz brak systemowych rozwiązań w zakresie koordynacji opieki.
„Pomimo tego, że dysponujemy świetnym programem lekowym, jednak pacjenci w dalszym ciągu przez wydłużenie ścieżki diagnostycznej tracą tę możliwość korzystania z optymalnie dobranych terapii i tak naprawdę wydłużenia życia” – podkreślała Aleksandra Wilk, dyrektor Sekcji Raka Płuca Fundacji TO SIĘ LECZY.
Jednym z problemów jest zbyt późne zlecanie badań molekularnych. – „Te zlecenia pojawiają się zbyt późno i osobno. (…) Bardzo często pojawiają się w momencie, kiedy lekarz podejmuje decyzję o włączeniu do określonych programów lekowych, a nie na początku. I to znacząco wydłuża czas oczekiwania na wynik” – zaznaczył prof. Bartosz Wasąg, kierownik Zakładu Biologii i Genetyki Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego oraz kierownik Laboratorium Genetyki Klinicznej Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego w Gdańsku.
Szansa także dla diagnostyki patomorfologicznej
Wyzwaniem pozostaje również diagnostyka patomorfologiczna. Gdy placówka nie może postawić kompletnego rozpoznania, jak obrazowo opisywał dr Piotr Wiśniewski, sekretarz Polskiego Towarzystwa Patologów, związany z Wojskowym Instytutem Medycznym w Warszawie, „zaczyna się wędrówka pacjenta, wędrówka bloczków, przerzucanie odpowiedzialności, że ten materiał został wcześniej zniszczony, zużyty”.
Lung Cancer Units mogą także usprawnić tę część diagnostyki. Mają szansę zapewnić ścisłą współpracę patomorfologów z klinicystami, lepsze planowanie badań i optymalne wykorzystanie materiału biologicznego.
Priorytet na najbliższy czas
Raport podsumowuje trzy lata realizacji strategii Misja Rak Płuca 2024–2034. Według ekspertów wdrożenie modelu skoordynowanej opieki pozostaje teraz priorytetem.
„Największym naszym wyzwaniem na ten najbliższy okres (…) jest ostateczne i jednoznaczne usankcjonowanie ośrodków kompetencji raka płuca. My tutaj ze swojej strony gwarantujemy, że będziemy kontrolować to, co ministerstwo nam chce zaproponować, żeby te już 15 lat wreszcie dobiegło końca” – podsumował prof. Rodryg Ramlau, prezes Polskiej Grupy Raka Płuca.
Źródło: Konferencja prasowa „Misja Rak Płuca 2026 – postęp, wyzwania, priorytety”, premiera raportu „Mapa Drogowa Raka Płuca 2026. Obraz zmian w opiece i aktualnych wyzwań”, XX Jubileuszowa Konferencja Polskiej Grupy Raka Płuca, Warszawa, 19 listopada 2026 r.
